Nếu anh chị đang cầm Zairyu Card với thời hạn từ 3 tháng trở lên và không được công ty đóng Shakai Hoken, Kokuho không phải là lựa chọn — đó là nghĩa vụ pháp lý phải hoàn tất trong 14 ngày kể từ ngày phát sinh điều kiện tham gia.
Nhiều người Việt ở Nhật, đặc biệt du học sinh và thực tập sinh mới sang, vẫn nghĩ có thể trì hoãn việc đăng ký hoặc "để đó tính sau" khi thấy phí bảo hiểm hàng tháng ngốn một khoản đáng kể trong lương thực tập hoặc học bổng ít ỏi.
Nhưng năm 2026 là thời điểm mọi thứ thay đổi rõ rệt: mức trần phí tăng thêm 4 vạn yên, có thêm khoản phí mới cho quỹ nuôi con, và quan trọng nhất — từ tháng 6/2027, việc nợ phí Kokuho sẽ trực tiếp cản trở hồ sơ gia hạn visa hoặc xin vĩnh trú.
Bài viết này đi thẳng vào những con số, biểu mẫu và quy trình cụ thể mà người Việt đang sống tại Nhật cần nắm để không rơi vào tình huống bị từ chối tư cách lưu trú vì một khoản phí bảo hiểm y tế tưởng như nhỏ.
Tóm tắt nhanh
- Người nước ngoài cư trú từ 3 tháng trở lên bắt buộc tham gia Kokuho nếu không có Shakai Hoken công ty, phải đăng ký trong 14 ngày kể từ khi phát sinh điều kiện, trễ hạn bị truy thu tối đa 2 năm
- Mức trần phí Kokuho năm 2026 tăng lên 113 vạn yên/năm (từ 109 vạn), thêm mục mới 'phí hỗ trợ nuôi con' 3 vạn yên áp dụng từ 01/04/2026, trẻ dưới 18 tuổi được miễn phần bình quân đầu người
- Từ 06/2027, nợ phí Kokuho/Kokumin Nenkin mà không hợp tác nộp sau nhắc nhở sẽ khiến hồ sơ gia hạn/đổi visa (kể cả vĩnh trú) bị từ chối theo nguyên tắc
- Thẻ giấy Kokuho đã ngừng cấp mới từ 02/12/2024; ai chưa có マイナ保険証 sẽ được cấp miễn phí 資格確認書 thay thế, hiệu lực tối đa 5 năm
- Guideline vĩnh trú sửa đổi 24/02/2026 yêu cầu hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ thuế và bảo hiểm công; lịch sử chậm đóng dù đã tất toán vẫn có thể bị đánh giá bất lợi
Kokuho là gì và ai bắt buộc phải tham gia
- Thông tin xác minh: 06/07/2026
- Cơ quan quản lý: Tòa thị chính/khu/quận (thị/khu/xã) nơi cư trú, dưới sự điều phối của MHLW
- Thời hạn đăng ký: 14 ngày kể từ ngày phát sinh điều kiện tham gia
- Tỷ lệ tự chi trả khi khám bệnh: 30% (bảo hiểm chi trả 70%)
Kokuho (国民健康保険 - Bảo hiểm y tế quốc dân) là hệ thống bảo hiểm y tế công do từng tòa thị chính/khu/quận (thị/khu/xã, gọi chung là 市区町村) quản lý và thu phí, dành cho những ai KHÔNG thuộc diện Bảo hiểm xã hội công ty (Shakai Hoken - 社会保険) hoặc bảo hiểm của người phụ thuộc (被扶養者). Đây là một trong hai trụ cột của hệ thống bảo hiểm y tế toàn dân Nhật Bản (皆保険制度), bên cạnh Shakai Hoken cho người đi làm công ty chính thức.
- Người nước ngoài có visa (tư cách lưu trú) từ 3 tháng trở lên, không được công ty đóng Shakai Hoken — bao gồm du học sinh, thực tập sinh kỹ năng (Ginou Jisshu), lao động kỹ năng đặc định (Tokutei Ginou), người làm việc bán thời gian (Arubaito) tại công ty nhỏ không có Shakai Hoken
- Người tự kinh doanh (cá nhân kinh doanh, freelance), kể cả người Việt mở quán ăn, tiệm nail, dịch vụ dịch thuật tự do
- Người đã nghỉ việc công ty và mất tư cách Shakai Hoken nhưng chưa tìm được việc mới
- Người về hưu chưa đủ tuổi vào chế độ y tế người cao tuổi (75 tuổi)
ℹ️ Lưu ý phân biệt: nếu công ty có đóng Shakai Hoken (thường ghi rõ trong hợp đồng lao động, trừ lương mục 社会保険料), người lao động và gia đình phụ thuộc (vợ/chồng, con) sẽ dùng Shakai Hoken chứ không phải Kokuho. Hai hệ thống có quyền lợi khám chữa bệnh tương tự nhau (70% được chi trả) nhưng cách tính phí và cơ quan quản lý khác nhau.
Quy trình đăng ký Kokuho từng bước
- Xác định thời điểm phát sinh nghĩa vụ tham gia: Nghĩa vụ tham gia Kokuho phát sinh khi: mới chuyển đến Nhật (ngày nhập cảnh/đăng ký cư trú), nghỉ việc công ty và mất Shakai Hoken, hết thời hạn được công ty đóng bảo hiểm, hoặc chuyển từ visa ngắn hạn (dưới 3 tháng) sang dài hạn. Đếm 14 ngày từ mốc này.
- Chuẩn bị giấy tờ: Mang theo: Zairyu Card (thẻ lưu trú), hộ chiếu, con dấu cá nhân (hanko, một số nơi chấp nhận chữ ký), giấy xác nhận thôi việc/mất bảo hiểm công ty (離職票 hoặc 資格喪失証明書) nếu chuyển từ Shakai Hoken sang. Với du học sinh mới sang, chỉ cần Zairyu Card và hộ chiếu.
- Đến quầy Bảo hiểm y tế quốc dân tại tòa thị chính: Tòa thị chính nơi đăng ký địa chỉ cư trú (Juminhyo) có quầy riêng, thường ghi là 国民健康保険課 hoặc 保険年金課. Điền tờ khai tham gia (加入届), nhân viên sẽ tính phí dự kiến dựa trên thu nhập khai báo (hoặc thu nhập 0 nếu chưa có nguồn thu tại Nhật).
- Nhận Giấy xác nhận tư cách bảo hiểm (資格確認書) hoặc đăng ký マイナ保険証 (Ngay trong ngày làm thủ tục): Vì thẻ giấy Kokuho đã ngừng phát hành mới từ 02/12/2024, người chưa tích hợp bảo hiểm vào thẻ My Number sẽ được cấp 資格確認書 miễn phí, không cần làm đơn riêng, thời hạn tối đa 5 năm tùy nơi cấp. Nếu đã có thẻ My Number, có thể đăng ký tích hợp bảo hiểm ngay tại quầy hoặc qua ứng dụng マイナポータル.
- Khai báo thu nhập để được xét giảm phí (nếu đủ điều kiện): Nếu thu nhập thấp hoặc chưa có thu nhập, khai báo ngay trong lúc đăng ký hoặc trước kỳ hạn khai thuế hàng năm (thường trước 15/3). LƯU Ý: mọi thành viên trong hộ, kể cả người có thu nhập 0 yên, đều phải khai báo thì hộ mới được xét mức giảm 7 phần/5 phần/2 phần.
- Nhận thông báo mức phí và lịch đóng: Khoảng 1-2 tháng sau đăng ký, tòa thị chính gửi giấy thông báo mức phí năm (納入通知書) với lịch đóng chia làm 8-10 kỳ tùy địa phương (ví dụ Tokyo thường chia 10 kỳ, tháng 6 đến tháng 3 năm sau).
⚠️ Lỗi thường gặp: nhiều người Việt nghĩ đăng ký Kokuho là TỰ NGUYỆN nên trì hoãn, hoặc nghĩ chưa có thu nhập thì không cần đăng ký. Cả hai đều sai — nghĩa vụ đăng ký không phụ thuộc vào việc có đi khám bệnh hay không, và trễ hạn vẫn phải đóng bù (truy thu) tối đa 2 năm phí kể từ ngày đáng lẽ phải tham gia, dù trong thời gian đó không hề sử dụng dịch vụ y tế nào.
Cơ cấu phí Kokuho năm 2026: 4 phần, mức trần mới
Phí Kokuho không phải một con số cố định toàn quốc — mỗi quận/thành phố (市区町村) tự quyết định mức phí thực tế dựa trên 'Mức phí bảo hiểm chuẩn' (標準保険料率) do cấp tỉnh/đô (như Tokyo) công bố hàng năm theo Điều 82-3 Luật Bảo hiểm Y tế Quốc dân. Vì vậy phí thực trả có thể chênh lệch đáng kể giữa quận Shinjuku và quận Setagaya dù cùng ở Tokyo, hay giữa Tokyo và Osaka.
- 医療分 (phần y tế cơ bản) — chi trả trực tiếp cho khám chữa bệnh, mức trần 2026 tăng từ 66 lên 67 vạn yên
- 後期高齢者支援金分 (phần hỗ trợ y tế người cao tuổi giai đoạn sau) — đóng góp cho quỹ y tế người 75 tuổi trở lên trên toàn quốc
- 介護納付金分 (phần điều dưỡng) — chỉ áp dụng cho người từ 40-64 tuổi
- 子ども・子育て支援納付金分 (phần hỗ trợ nuôi con) — MỤC MỚI áp dụng từ năm 2026, mức trần riêng 3 vạn yên, áp dụng cho MỌI hộ tham gia Kokuho bất kể có con hay không, nhưng trẻ em đến hết năm học 18 tuổi được miễn 100% phần bình quân đầu người của mục này
Mỗi phần trong 4 phần trên lại được tính dựa trên tối đa 4 tiêu chí, tùy quy định từng địa phương: 所得割 (tỷ lệ theo thu nhập chịu thuế), 資産割 (theo tài sản, chỉ một số nơi áp dụng), 均等割 (mức cố định tính theo đầu người trong hộ), và 平等割 (mức cố định tính đồng đều theo hộ, không phụ thuộc số người). Đây là lý do vì sao hai hộ có cùng thu nhập nhưng số người khác nhau sẽ đóng phí khác nhau.
Khoản chi | Chi phí (JPY) | Ghi chú |
|---|
Tổng mức trần phí Kokuho/hộ/năm 2026 | 113 vạn yên (1.130.000 yên) | tăng 4 vạn yên so với 109 vạn yên năm 2025 |
Trần phần y tế cơ bản (医療分) | 67 vạn yên | tăng từ 66 vạn yên |
Trần phần hỗ trợ nuôi con (mới, 子ども・子育て支援納付金分) | 3 vạn yên | mục hoàn toàn mới từ 2026, trẻ dưới 18 tuổi miễn phần đầu người |
Chi phí tự chi trả tối đa/tháng khi tổng viện phí 1 triệu yên (thu nhập 370-770 vạn yên/năm) | khoảng 87.000 yên | công thức: 80.100 yên + 1% phần vượt 267.000 yên, theo chế độ 高額療養費 |
ℹ️ Vì mỗi quận/thành phố công bố mức phí thực tế riêng dựa trên 標準保険料率 do Tokyo hoặc tỉnh sở tại đưa ra, con số chính xác anh chị phải đóng chỉ có thể tra tại trang web hoặc quầy Kokuho của chính quận/thành phố mình đang cư trú, không có một bảng phí chung áp dụng toàn quốc.
Giảm phí cho hộ thu nhập thấp: ngưỡng mới năm 2026
Nhiều du học sinh và thực tập sinh Việt Nam có thu nhập thấp hoặc bằng 0 tại Nhật hoàn toàn có thể được giảm phí Kokuho theo 3 mức: giảm 70% (7 phần), giảm 50% (5 phần), và giảm 20% (2 phần) đối với phần 均等割 (bình quân đầu người) và 平等割 (đồng đều theo hộ). Từ kỳ thu phí bắt đầu tháng 6/2026, ngưỡng thu nhập xét các mức này được nới rộng thêm.
Mức giảm | Hệ số nhân/người (2026) | Hệ số nhân/người (2025, tham chiếu) |
|---|
Giảm 20% (2 phần) | 57 vạn yên | 56 vạn yên |
Giảm 50% (5 phần) | 31 vạn yên | 30,5 vạn yên |
Giảm 70% (7 phần) | Áp dụng cho hộ có thu nhập rất thấp/không thu nhập, mức cơ bản không đổi theo hệ số nhân trên | — |
⚠️ Điều kiện tiên quyết bắt buộc: MỌI thành viên trong hộ khẩu (Juminhyo), kể cả người không có bất kỳ thu nhập nào (như vợ/chồng ở nhà, con đã 18 tuổi không đi làm), đều phải nộp tờ khai thu nhập (kể cả khai 'thu nhập 0 yên') tại tòa thị chính hoặc qua khai thuế hàng năm. Nếu bỏ sót dù chỉ một thành viên không khai báo, cả hộ sẽ KHÔNG được xét giảm phí, dù tổng thu nhập hộ thực tế rất thấp.
Quyền lợi đi kèm: chi phí y tế cao và trợ cấp sinh con
Ngoài việc chi trả 70% chi phí khám chữa bệnh thông thường, Kokuho còn có 2 quyền lợi quan trọng mà nhiều người Việt chưa tận dụng hết.
Chế độ chi phí y tế cao (高額療養費制度) giới hạn mức tự chi trả tối đa mỗi tháng dựa theo thu nhập hộ. Ví dụ với người dưới 70 tuổi, thu nhập khoảng 370-770 vạn yên/năm, nếu tổng viện phí trong tháng là 1 triệu yên, phần tự trả tối đa chỉ khoảng 87.000 yên (công thức 80.100 yên + 1% phần vượt 267.000 yên), phần còn lại được Kokuho hoàn trả. Từ tháng 8/2026, chế độ này được cải cách thêm bước quan trọng: áp dụng 'mức trần theo năm' (年間上限, tính theo chu kỳ từ tháng 8 năm trước đến tháng 7 năm sau) song song với mức trần theo tháng hiện hành, giúp người mắc bệnh mãn tính hoặc điều trị dài ngày dự đoán tổng chi phí cả năm rõ ràng hơn. Đến 08/2027, sẽ có thêm điều chỉnh khung thu nhập và giảm 25% quyền lợi 'đủ điều kiện nhiều lần trong kỳ' (多数回該当) cho hộ thu nhập dưới 2 triệu yên/năm — đây là điểm cần theo dõi vì có thể ảnh hưởng bất lợi đến nhóm thu nhập thấp trong tương lai gần.
Trợ cấp sinh con (出産育児一時金) qua Kokuho hiện ở mức 500.000 yên/lần sinh, áp dụng từ tháng 4/2023 và vẫn duy trì đến 2026 (mức này áp dụng chung cho cả Kokuho và Shakai Hoken công ty). Nên hỏi bệnh viện về thủ tục 直接支払制度 (chế độ chi trả trực tiếp) để bệnh viện nhận thẳng khoản trợ cấp từ Kokuho, tránh phải ứng trước toàn bộ viện phí sinh.
💡 Mẹo thực tế: khi biết trước sẽ phải điều trị dài ngày hoặc phẫu thuật (chi phí dự kiến cao), hãy chủ động xin 限度額適用認定証 (giấy chứng nhận mức trần áp dụng) TẠI quầy Kokuho TRƯỚC khi nhập viện. Có giấy này, bệnh viện sẽ chỉ thu đúng mức trần tự chi trả ngay từ đầu, thay vì anh chị phải ứng toàn bộ viện phí rồi làm thủ tục xin hoàn lại sau (mất vài tháng).
Nợ phí Kokuho và hệ lụy đến visa, vĩnh trú từ 2026-2027
Đây là phần thay đổi chính sách quan trọng nhất mà người Việt tại Nhật cần nắm rõ trong năm 2026, vì nó vượt ra ngoài phạm vi 'chỉ là bảo hiểm y tế' và ảnh hưởng trực tiếp đến tư cách lưu trú.
- Theo thông báo của Bộ trưởng Y tế Lao động Ueno Kenichiro ngày 04/11/2025, từ tháng 6/2027, người nước ngoài nợ phí Kokuho hoặc Kokumin Nenkin (lương hưu quốc dân) mà KHÔNG hợp tác nộp sau khi đã bị nhắc nhở sẽ nguyên tắc KHÔNG được cấp phép gia hạn hoặc đổi tư cách lưu trú — áp dụng cho mọi loại visa, kể cả vĩnh trú, kỹ năng đặc định, kỹ thuật-tri thức nhân văn-nghiệp vụ quốc tế
- Trong năm tài khóa 2026 (hiện tại), Chính phủ đang xây dựng hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa chính quyền địa phương (nơi quản lý Kokuho) và Cục xuất nhập cảnh, thông qua nền tảng của Digital Agency và mã số My Number, để chuẩn bị hạ tầng cho quy định trên có hiệu lực từ 2027
- Song song đó, Guideline vĩnh trú (永住許可に関するガイドライン) sửa đổi ngày 24/02/2026 của Cục xuất nhập cảnh và lưu trú đã quy định rõ điều kiện: đương đơn phải hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ công gồm thuế, phí bảo hiểm hưu trí công cộng và phí bảo hiểm y tế công cộng (bao gồm Kokuho)
- Điểm cần đặc biệt lưu ý: dù tại thời điểm nộp hồ sơ đã đóng đủ, nhưng nếu hồ sơ lịch sử cho thấy TỪNG có kỳ chậm đóng hoặc nợ trong quá khứ, vẫn có thể bị đánh giá là yếu tố bất lợi khi Cục xuất nhập cảnh xét duyệt
⚠️ Nếu anh chị đang có kế hoạch xin gia hạn visa, chuyển đổi tư cách lưu trú, hoặc đặc biệt là xin vĩnh trú trong 1-3 năm tới, hãy rà soát ngay lịch sử đóng phí Kokuho và Kokumin Nenkin của mình. Một vài tháng chậm đóng từ nhiều năm trước tưởng như đã 'cho qua' vẫn có thể là điểm trừ khi hồ sơ được xét duyệt theo Guideline mới, và từ 2027 có thể là lý do trực tiếp bị từ chối gia hạn.
Việc cần làm khi tham gia/duy trì Kokuho tại Nhật (2026)
- Trong 14 ngày kể từ khi chuyển đến, hết hạn Shakai Hoken hoặc mất tư cách bảo hiểm công ty, ra tòa thị chính/khu/quận (kuyakusho/shiyakusho) đăng ký Kokuho, mang theo thẻ Zairyu Card, hộ chiếu, thông báo thôi việc (nếu có)
- Kiểm tra xem đã có マイナ保険証 (My Number tích hợp bảo hiểm) chưa; nếu chưa, xin cấp 資格確認書 (Giấy xác nhận tư cách bảo hiểm) miễn phí tại nơi đăng ký Kokuho
- Khai báo thu nhập (kể cả thu nhập = 0) cho TẤT CẢ thành viên trong hộ trước hạn để được xét giảm phí 7 phần/5 phần/2 phần
- Đóng phí Kokuho đúng hạn từng kỳ (thường 8-10 kỳ/năm tùy địa phương); nếu khó khăn tài chính, chủ động ra tòa thị chính xin gia hạn/miễn giảm TRƯỚC khi bị nhắc nợ, không im lặng
- Lưu giữ biên lai đóng phí Kokuho ít nhất 2-3 năm gần nhất — cần khi xin gia hạn visa, xin vĩnh trú, hoặc bảo lãnh người thân
- Nếu đang có kế hoạch xin vĩnh trú hoặc gia hạn visa trong 1-2 năm tới, rà soát lại lịch sử đóng Kokuho/Kokumin Nenkin xem có kỳ nào chậm/nợ không, và tất toán ngay nếu có
- Khi sinh con, hỏi bệnh viện về thủ tục 直接支払制度 (chi trả trực tiếp) để nhận trợ cấp sinh con 500.000 yên mà không cần ứng tiền trước
- Khi có chi phí y tế cao trong tháng, hỏi cơ quan bảo hiểm về 限度額適用認定証 (giấy chứng nhận mức trần) để không phải ứng toàn bộ viện phí rồi xin hoàn sau
Câu hỏi thường gặp
Không tham gia Kokuho có bị phạt không?
Có. Với visa từ 3 tháng trở lên và không thuộc Shakai Hoken công ty, tham gia Kokuho là bắt buộc theo luật. Nếu trốn tránh, tòa thị chính vẫn truy thu phí hồi tố tối đa 2 năm khi phát hiện, cộng thêm việc không đóng phí sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hồ sơ xin gia hạn visa hoặc vĩnh trú sau này, đặc biệt từ 06/2027 khi cơ chế liên thông dữ liệu với Cục xuất nhập cảnh chính thức vận hành.
Thẻ Kokuho giấy cũ còn dùng được không?
Thẻ giấy đã cấp trước 02/12/2024 vẫn dùng được đến hết hạn ghi trên thẻ, nhưng từ sau ngày đó không còn thẻ giấy mới nào được phát hành. Người chưa có マイナ保険証 sẽ nhận 資格確認書 (Giấy xác nhận tư cách bảo hiểm) miễn phí, không cần làm đơn xin, hiệu lực tối đa 5 năm tùy nơi cấp.
Nợ phí Kokuho có ảnh hưởng đến vĩnh trú không?
Ảnh hưởng rất lớn. Guideline vĩnh trú sửa đổi 24/02/2026 của Cục xuất nhập cảnh nêu rõ đương đơn phải hoàn thành nghĩa vụ đóng thuế và bảo hiểm công (gồm Kokuho, Kokumin Nenkin). Dù đã nộp đủ tại thời điểm nộp hồ sơ, lịch sử chậm trễ trong quá khứ vẫn có thể bị xét là điểm bất lợi khi thẩm định.
Thu nhập thấp có được giảm phí Kokuho không?
Có, theo 3 mức 7 phần/5 phần/2 phần (tương đương giảm 70%/50%/20% phần bình quân đầu người và đồng đều theo hộ). Từ kỳ thu phí tháng 6/2026, ngưỡng xét mức 5 phần tăng lên 31 vạn yên/người và mức 2 phần tăng lên 57 vạn yên/người. Điều kiện bắt buộc là mọi thành viên trong hộ phải khai báo thu nhập, kể cả người không có thu nhập nào.
Chi phí điều trị cao có được hỗ trợ không?
Có, qua chế độ 高額療養費 (chi phí y tế cao) — phần vượt mức trần theo thu nhập hàng tháng được hoàn lại. Từ 08/2026 có thêm mức trần theo năm (8/2025-7/2026 và các chu kỳ tiếp theo) giúp người bệnh mãn tính dự đoán chi phí tốt hơn. Nên xin trước 限度額適用認定証 để không phải ứng toàn bộ viện phí.
Bài phản ánh chính sách còn hiệu lực tính đến 06/07/2026, gồm cả các thay đổi sắp áp dụng từ 08/2026, 04/2026 và 06/2027. Vì phí Kokuho và mức giảm khác nhau theo từng quận/thành phố, độc giả nên đối chiếu số liệu cụ thể tại trang web tòa thị chính nơi mình cư trú trước khi ra quyết định tài chính quan trọng.
