Nhiều người Việt ở Nhật vẫn nhầm giữa hai khái niệm: Shakai Hoken (bảo hiểm xã hội cho nhân viên công ty) và Kokuho (bảo hiểm y tế quốc dân cho người tự do). Nhầm lẫn này không chỉ là chuyện chữ nghĩa — nó ảnh hưởng trực tiếp đến số tiền bị trừ mỗi tháng trong bảng lương, quyền lợi khi ốm đau hay sinh con, và cả số tiền có thể nhận lại khi về nước.
Bài này giải thích rạch ròi hai hệ thống, cập nhật đúng mức phí đang áp dụng trong năm tài khóa Reiwa 8 (2026), và những thay đổi lớn sắp tới — đặc biệt là việc bãi bỏ 'rào cản 1.06 triệu yên' từ tháng 10/2026, ảnh hưởng trực tiếp đến hàng chục nghìn lao động partime người Việt.
Tóm tắt nhanh
- Shakai Hoken (5 loại: Kenko Hoken, Kosei Nenkin, Kaigo Hoken, Koyou Hoken, Rousai Hoken) là bắt buộc, không được chọn, với người làm từ 20 giờ/tuần tại công ty từ 51 lao động trở lên; công ty chia 50% phí
- Kokuho chỉ dành cho tự kinh doanh, freelancer, sinh viên, người không đủ điều kiện Shakai Hoken — phải tự đóng 100%, không có trợ cấp thai sản hay nghỉ ốm
- Phí Kenko Hoken 2026 giảm nhẹ còn 9.85% (Tokyo) nhưng Kaigo Hoken tăng lên 1.62% và có thêm phí mới Kodomo Kosodate Shien Kin 0.23% từ tháng 4/2026
- Mức trần đóng Kokuho năm 2026 tăng lên 113 vạn yên/năm; Kokumin Nenkin tăng lên 17,920 yên/tháng
- Từ tháng 10/2026, rào cản 1.06 triệu yên bị bãi bỏ, nhiều partime sẽ bắt buộc chuyển từ Kokuho sang Shakai Hoken
- Trần Dattai Ichijikin dự kiến nâng từ 60 tháng lên 96 tháng, có lợi lớn cho lao động Tokutei Ginou khi về nước
Shakai Hoken là gì, khác Kokuho ở điểm nào
- Ngày xác minh: 06/07/2026
- Năm tài khóa áp dụng: Reiwa 8 (4/2026 - 3/2027)
- Nguồn chính: Kyokai Kenpo, Nippon Nenkin Kikou, MHLW
Shakai Hoken (社会保険) là tên gọi chung cho gói bảo hiểm dành cho người đi làm công ty (kaishain), gồm 5 loại: Kenko Hoken (健康保険 - bảo hiểm y tế), Kosei Nenkin (厚生年金 - lương hưu phúc lợi), Kaigo Hoken (介護保険 - bảo hiểm chăm sóc điều dưỡng, chỉ áp dụng từ 40 tuổi), Koyou Hoken (雇用保険 - bảo hiểm thất nghiệp) và Rousai Hoken (労災保険 - bảo hiểm tai nạn lao động). Đây không phải là lựa chọn — nếu bạn làm việc chính quy hoặc làm partime từ 20 giờ/tuần trở lên tại doanh nghiệp có từ 51 lao động trở lên, công ty BẮT BUỘC phải đăng ký Shakai Hoken cho bạn, bạn không được quyền chọn đóng Kokuho thay thế.
Kokuho (国民健康保険 - Kokumin Kenko Hoken) là bảo hiểm y tế quốc dân, dành cho nhóm không thuộc diện Shakai Hoken: người tự kinh doanh (jieigyou), freelancer, du học sinh, người đã nghỉ hưu, hoặc lao động partime làm ít giờ/công ty nhỏ không đủ điều kiện vào Shakai Hoken. Điểm khác biệt lớn nhất không nằm ở tên gọi mà ở cách đóng tiền và quyền lợi đi kèm.
✅ Shakai Hoken (nhân viên công ty)
- 5 loại bảo hiểm: y tế, hưu trí, điều dưỡng, thất nghiệp, tai nạn lao động
- Công ty và người lao động chia đôi phí, mỗi bên 50%
- Có shoubyou teate (trợ cấp nghỉ ốm hưởng lương) và shussan teate (trợ cấp thai sản)
- Phần hưu trí là Kosei Nenkin, tỷ lệ 18.3% (chia đôi 9.15% mỗi bên)
- Bắt buộc, không được chọn nếu đủ điều kiện (≥20h/tuần, công ty ≥51 người)
❌ Kokuho (tự kinh doanh, freelancer, du học sinh)
- Chỉ có phần bảo hiểm y tế, không có bảo hiểm hưu trí đi kèm (phải đóng riêng Kokumin Nenkin)
- Tự đóng 100% phí, không có chủ sử dụng lao động chia sẻ
- KHÔNG có trợ cấp nghỉ ốm hưởng lương, KHÔNG có trợ cấp thai sản dạng tiền mặt
- Phí tính theo thu nhập năm trước, có mức trần (fuka gendo gaku) riêng
- Phải tự đăng ký tại quầy phường/quận nơi cư trú
Nói đơn giản: nếu bạn là nhân viên công ty và công ty không đăng ký Shakai Hoken cho bạn dù bạn đủ điều kiện, đó là công ty đang làm sai luật — không phải là bạn được 'ưu đãi' đóng Kokuho rẻ hơn. Ngược lại, nếu bạn làm tự do hoặc partime ít giờ, Kokuho là lựa chọn duy nhất, và bạn cần tự lo phần hưu trí qua Kokumin Nenkin riêng biệt.
Điều kiện bắt buộc tham gia Shakai Hoken năm 2026
- Làm việc từ 20 giờ/tuần trở lên (tính theo hợp đồng lao động, không phải giờ thực tế biến động)
- Công ty có quy mô từ 51 lao động trở lên (trước đây ngưỡng là 101, đã hạ dần theo lộ trình cải cách)
- Dự kiến làm việc liên tục trên 2 tháng (không phải việc thời vụ ngắn hạn)
- Không phải học sinh, sinh viên (trừ trường hợp học hệ vừa học vừa làm hoặc học từ xa theo quy định riêng)
- Mức lương tháng hiện tại phải từ 88,000 yên trở lên — NHƯNG điều kiện này sẽ bị BÃI BỎ từ tháng 10/2026
⚠️ Từ tháng 10/2026, Chính phủ Nhật chính thức bãi bỏ điều kiện lương tối thiểu 88,000 yên/tháng (thường gọi là 'rào cản 1.06 triệu yên/năm') để tham gia Shakai Hoken. Nghĩa là chỉ cần đủ 3 điều kiện còn lại (≥20h/tuần, công ty ≥51 người, làm trên 2 tháng, không phải học sinh/sinh viên), bạn sẽ TỰ ĐỘNG bị đưa vào diện bắt buộc dù lương thấp. Nhiều người Việt làm combini, quán ăn, siêu thị theo diện partime lương thấp cần theo dõi thông báo từ công ty trong quý 3/2026 vì khoản trừ lương có thể tăng đột ngột.
Để giảm sốc thu nhập cho nhóm mới bị đưa vào diện bắt buộc, Chính phủ có chính sách giảm tối đa 50% phần đóng góp cá nhân trong 3 năm đầu kể từ khi tham gia. Đây là điểm đáng lưu ý vì không phải ai cũng biết để yêu cầu công ty áp dụng đúng — nên chủ động hỏi phòng nhân sự (soumu-ka) khi thấy khoản trừ lương thay đổi từ tháng 10/2026 trở đi.
Bảng phí năm tài khóa 2026 (Reiwa 8) — số cụ thể
Khoản chi | Chi phí (JPY) | Ghi chú |
|---|
Kenko Hoken (bảo hiểm y tế) | 9.85% | giảm từ 9.91% năm trước; công ty và người lao động chia đôi mỗi bên 4.925% |
Kaigo Hoken (chỉ áp dụng từ 40 tuổi) | 1.62% | tăng từ 1.59%; chia đôi mỗi bên 0.81% |
Kodomo Kosodate Shien Kin (phí mới, hỗ trợ nuôi con) | 0.23% | áp dụng từ kỳ lương tháng 4/2026, thu vào lương tháng 5/2026 |
Kosei Nenkin (lương hưu phúc lợi) | 18.3% | giữ nguyên, chia đôi mỗi bên 9.15%; tính trên mức lương chuẩn (hyoujun houshuu) từ bậc 1 (88,000 yên) đến bậc 32 (650,000 yên, trần áp dụng khi lương từ 635,000 yên trở lên) |
Khoản chi | Chi phí (JPY) | Ghi chú |
|---|
Kokumin Nenkin (bảo hiểm hưu trí quốc dân) | 17,920 yên/tháng | tăng 410 yên/tháng so với năm trước; tự đóng 100%, không có công ty chia sẻ |
Mức trần đóng Kokuho (fuka gendo gaku) cả năm | 113 vạn yên/năm (1,130,000 yên) | tăng từ 109 vạn yên; gồm y tế 67 vạn + hỗ trợ người cao tuổi 26 vạn + điều dưỡng 17 vạn + hỗ trợ nuôi con mới 3 vạn |
Nhìn vào bảng trên, có thể thấy một nghịch lý: người thu nhập cao đóng Kokuho thường tốn hơn Shakai Hoken rất nhiều, vì Kokuho không được ai chia sẻ 50% và mức trần năm 2026 đã tăng lên 113 vạn yên/năm. Đây là lý do vì sao nhiều freelancer thu nhập cao tại Nhật cân nhắc chuyển sang mô hình công ty (thành lập kabushiki gaisha một người) để được tham gia Shakai Hoken và giảm gánh nặng phí.
ℹ️ Tin tốt cho ai lo tăng lương sẽ vượt trần: lộ trình nâng trần mức lương chuẩn Kosei Nenkin từ 650,000 yên lên 750,000 yên sẽ chia làm 3 giai đoạn — 680,000 yên (9/2027), 710,000 yên (9/2028), 750,000 yên (9/2029). Năm 2026 CHƯA áp dụng thay đổi này, mức trần vẫn là 650,000 yên.
Quy trình chuyển đổi giữa Kokuho và Shakai Hoken khi đổi việc
- Xác nhận ngày bắt đầu tham gia Shakai Hoken mới (Ngày đầu tiên đi làm): Khi ký hợp đồng công ty mới, hỏi rõ ngày công ty nộp đơn Kenko Hoken/Kosei Nenkin Hihokensha Shikaku Shutoku Todoke (thường là ngày bắt đầu làm việc). Giữ lại bản sao hoặc số hiệu bảo hiểm mới ngay khi nhận được từ phòng nhân sự.
- Làm thủ tục thoát Kokuho tại quầy phường/quận (Trong vòng 14 ngày kể từ ngày có Shakai Hoken mới): Mang theo thẻ Shakai Hoken mới (kenkou hoken shou) và giấy tờ tùy thân đến quầy Kokuho-ka (bảo hiểm quốc dân) tại tòa thị chính (yakusho) nơi đang cư trú để làm thủ tục soushitsu todoke (mất tư cách). Nếu không làm, hệ thống vẫn tính phí Kokuho song song và có thể bị truy thu.
- Đối chiếu và hoàn phí Kokuho đã đóng dư (nếu có) (1-2 tháng): Nếu đã đóng phí Kokuho cho cả năm hoặc cả quý mà giữa chừng chuyển sang Shakai Hoken, mang biên lai đến quầy để yêu cầu hoàn lại phần dư (kangen). Thời gian xử lý thường 1-2 tháng.
- Cập nhật thông tin Kokumin Nenkin sang Kosei Nenkin (Cùng thời điểm nhận Shakai Hoken): Nếu trước đó tự đóng Kokumin Nenkin, cần làm thủ tục chuyển loại (shubetsu henkou todoke) tại Nenkin Jimusho hoặc để công ty mới xử lý tự động qua hệ thống liên kết Mynumber.
Chiều ngược lại — từ Shakai Hoken sang Kokuho khi nghỉ việc hoặc chuyển sang làm tự do — cũng cần chủ động, không tự động chuyển. Trong vòng 14 ngày kể từ ngày nghỉ việc, phải mang Rishoku Shomeisho (giấy xác nhận nghỉ việc) hoặc Kenkou Hoken Shikaku Soushitsu Shomeisho đến quầy phường/quận để đăng ký Kokuho mới, tránh khoảng trống bảo hiểm y tế (thời gian không có bảo hiểm nào, rất rủi ro nếu ốm đau bất ngờ).
Lỗi thường gặp của người Việt khi làm thủ tục
⚠️ Lỗi phổ biến nhất: nghỉ việc xong không đăng ký Kokuho ngay, nghĩ rằng 'không đi khám thì không cần bảo hiểm'. Thực tế phí Kokuho vẫn bị tính dồn từ ngày mất Shakai Hoken, và nếu để quá lâu, số tiền truy thu một lần có thể lên đến vài chục vạn yên, gây khó khăn khi xin visa gia hạn hoặc vĩnh trú (vì cơ quan xuất nhập cảnh có kiểm tra lịch sử đóng bảo hiểm và thuế).
- Nhầm rằng Kokuho 'rẻ hơn' nên cố tình khai báo sai giờ làm để tránh Shakai Hoken — đây là vi phạm và công ty có thể bị phạt truy thu cả phần công ty lẽ ra phải đóng
- Không biết Kokuho có mức trần theo hộ gia đình (setai), nên các thành viên trong cùng hộ khẩu (jyuuminhyou) có thể bị cộng dồn thu nhập khi tính phí, làm phí tăng bất ngờ
- Bỏ quên thủ tục chuyển Kokumin Nenkin sang Kosei Nenkin khi đổi việc, dẫn đến khoảng trống đóng bảo hiểm hưu trí, ảnh hưởng số tháng tính Dattai Ichijikin sau này
- Nộp đơn Dattai Ichijikin trễ quá 2 năm kể từ ngày rời Nhật — quá hạn sẽ mất quyền nhận trợ cấp hoàn toàn
- Nhầm lẫn Kaigo Hoken là 'phí tự nguyện' — thực tế bắt buộc từ 40 tuổi với mọi người tham gia Shakai Hoken hoặc Kokuho, không có ngoại lệ cho người nước ngoài
Trợ cấp rút bảo hiểm (Dattai Ichijikin) khi về nước
Đây là khoản tiền nhiều người Việt quan tâm nhất khi kết thúc thời gian làm việc tại Nhật. Dattai Ichijikin (脱退一時金) là trợ cấp hoàn lại một phần bảo hiểm hưu trí đã đóng, dành cho người không có quốc tịch Nhật khi rời Nhật vĩnh viễn.
- Điều kiện: không có quốc tịch Nhật, đã đóng Kokumin Nenkin hoặc Kosei Nenkin tối thiểu 6 tháng, không còn cư trú tại Nhật, và không đang có quyền nhận lương hưu Nhật
- Thời hạn nộp đơn: trong vòng 2 năm kể từ ngày mất tư cách cư trú hoặc rời Nhật — nộp trễ sẽ mất quyền nhận hoàn toàn, không có ngoại lệ
- Số tháng đóng tối đa tính trợ cấp hiện hành: 60 tháng (5 năm) — dù bạn đóng 8 năm, số tiền tính chỉ dựa trên 60 tháng đầu
💡 Thay đổi lớn sắp tới: Luật cải cách lương hưu công bố ngày 20/6/2025 sẽ nâng trần số tháng tính Dattai Ichijikin từ 60 tháng lên 96 tháng (8 năm), dự kiến có hiệu lực từ 1/4/2026 (thời điểm chính xác do Chính lệnh quy định trong vòng 4 năm kể từ ngày công bố luật, nên có thể trễ hơn). Đây là tin rất tốt cho lao động diện Tokutei Ginou 1 (tối đa 5 năm) hoặc người đã chuyển tiếp lên Tokutei Ginou 2 — trước đây dù làm 6-8 năm cũng chỉ được tính 60 tháng, nay có thể được tính đủ đến 96 tháng, số tiền nhận lại tăng đáng kể. Nếu bạn dự định về nước trong năm 2026, nên hỏi thăm tình hình hiệu lực chính thức tại Nenkin Jimusho trước khi nộp đơn để không bị thiệt.
Lưu ý quan trọng: Dattai Ichijikin chỉ tính trên phần Kokumin Nenkin/Kosei Nenkin (phần hưu trí), KHÔNG liên quan đến phần Kenko Hoken hay Kokuho (phần y tế) — hai khoản này không được hoàn lại dưới bất kỳ hình thức nào vì bản chất là phí bảo hiểm dùng ngay trong năm, không phải tiền tiết kiệm.
Mẹo thực tế cho người Việt đang cân nhắc loại hình công việc
- Nếu đang làm partime và thu nhập gần ngưỡng 20 giờ/tuần, nên chủ động hỏi công ty xem có ý định đăng ký Shakai Hoken hay không — về lâu dài Shakai Hoken lợi hơn vì có trợ cấp thai sản, nghỉ ốm và phần công ty chia sẻ 50%
- Người có gia đình (vợ/chồng không đi làm) nên tính kỹ: Shakai Hoken cho phép người phụ thuộc (fuyou) không phải đóng thêm phí y tế riêng, trong khi Kokuho tính phí theo từng thành viên trong hộ khẩu
- Freelancer/kỹ sư tự do thu nhập cao nên cân nhắc lập công ty một thành viên (kabushiki gaisha) để chuyển từ Kokuho sang Shakai Hoken, giảm đáng kể phí khi thu nhập vượt một ngưỡng nhất định (thường trên 500-600 vạn yên/năm bắt đầu có lợi)
- Du học sinh làm thêm (arubaito) hầu như luôn thuộc diện Kokuho, không thuộc diện Shakai Hoken trừ trường hợp đặc biệt — không cần lo lắng về khoản Kosei Nenkin khi vẫn đang đi học
- Theo dõi sát thông báo công ty vào khoảng tháng 8-9/2026 vì đây là giai đoạn các công ty rà soát lại danh sách nhân viên partime trước khi áp dụng quy định bỏ rào cản 1.06 triệu yên vào tháng 10/2026
- Giữ toàn bộ giấy tờ Nenkin Techou, phiếu thu phí, và Gensen Choushuu Hyou (giấy quyết toán thuế cuối năm) qua các năm — đây là bằng chứng quan trọng khi làm Dattai Ichijikin hoặc khi gia hạn visa
Việc cần làm khi liên quan đến Shakai Hoken / Kokuho
- Kiểm tra bảng lương (kyuuyo meisai) xem công ty đang trừ đúng 5 khoản Shakai Hoken hay chỉ Kokuho — nếu làm full-time ≥20 giờ/tuần mà không thấy trừ Kosei Nenkin, hỏi ngay phòng nhân sự
- Nếu đang làm partime tại công ty từ 51 nhân viên trở lên, theo dõi thông báo từ tháng 10/2026 vì rào cản 1.06 triệu yên bị bãi bỏ — có thể bạn sẽ tự động phải tham gia Shakai Hoken
- So sánh tổng phí Kokuho (dựa theo thu nhập năm trước, có mức trần 113 vạn yên/năm 2026) với phí Shakai Hoken bị trừ nếu đổi loại hình công việc (chính thức/hợp đồng)
- Nếu sắp về nước, chuẩn bị hồ sơ Dattai Ichijikin trong vòng 2 năm kể từ ngày rời Nhật, và theo dõi tin về trần 96 tháng (8 năm) dự kiến áp dụng từ 1/4/2026
- Giữ lại Nenkin Techou hoặc mã số cơ bản (kiso nenkin bangou) và số đóng bảo hiểm y tế cũ khi chuyển việc hoặc chuyển từ Kokuho sang Shakai Hoken
- Nếu trên 40 tuổi, kiểm tra khoản Kaigo Hoken (1.62% từ 2026) đã bắt đầu bị trừ trong lương chưa
- Lưu giữ phiếu thu phí bảo hiểm (hokenryou tsuuchisho) hàng năm để đối chiếu khi quyết toán thuế cuối năm (nenmatsu chousei) hoặc khai báo kakutei shinkoku
Câu hỏi thường gặp
Tôi làm partime 25 giờ/tuần ở công ty 200 nhân viên, có bắt buộc vào Shakai Hoken không hay được chọn Kokuho?
Bắt buộc vào Shakai Hoken, không được chọn Kokuho. Vì công ty có trên 51 lao động và bạn làm từ 20 giờ/tuần trở lên, dự kiến làm trên 2 tháng và không phải học sinh/sinh viên, bạn thuộc diện bắt buộc tham gia Kenko Hoken + Kosei Nenkin theo diện Shakai Hoken. Từ tháng 10/2026, điều kiện lương tối thiểu 88,000 yên/tháng (rào cản 1.06 triệu yên) sẽ bị bãi bỏ, nên nhiều partime trước đây bị loại vì lương thấp cũng sẽ phải tham gia.
Đang đóng Kokuho, chuyển sang công ty ký hợp đồng chính thức thì Kokuho có tự động dừng không?
Không tự động. Bạn phải chủ động ra quầy phường/quận (todokede shomu-ka hoặc kokuho-ka) mang theo thẻ Shakai Hoken mới để làm thủ tục thoát Kokuho (kokuho no shikaku soushitsu todokede), nếu không hệ thống vẫn tính bạn nợ phí Kokuho song song, dễ bị truy thu.
Kosei Nenkin và Kokumin Nenkin khác nhau thế nào khi tính Dattai Ichijikin lúc về nước?
Cả hai đều được tính vào Dattai Ichijikin nếu bạn đã đóng tối thiểu 6 tháng và không còn cư trú tại Nhật. Số tháng tối đa tính trợ cấp hiện là 60 tháng (5 năm), nhưng theo luật cải cách công bố 20/6/2025, mức trần dự kiến nâng lên 96 tháng (8 năm), có thể có hiệu lực từ 1/4/2026 — thời điểm chính xác do Chính lệnh quy định sau. Nếu bạn thuộc diện Tokutei Ginou đã làm trên 5 năm, nên chờ xác nhận thời điểm áp dụng trước khi nộp đơn.
Phí Shakai Hoken năm 2026 có tăng không so với 2025?
Kenko Hoken (bảo hiểm y tế) qua Kyokai Kenpo Tokyo thực ra giảm nhẹ, từ 9.91% xuống 9.85% (áp dụng từ lương tháng 3/2026). Nhưng Kaigo Hoken tăng từ 1.59% lên 1.62%, và từ tháng 4/2026 có thêm khoản mới Kodomo Kosodate Shien Kin 0.23%. Tính tổng, người trên 40 tuổi có thể thấy tổng phí trừ lương gần như không đổi hoặc nhích nhẹ do khoản phí mới bù lại phần giảm của Kenko Hoken.
Freelancer đóng Kokuho có được hưởng trợ cấp thai sản hay nghỉ ốm như Shakai Hoken không?
Không. Đây là khác biệt quan trọng nhất giữa hai hệ thống: Kokuho không có shussan teate (trợ cấp thai sản) và shoubyou teate (trợ cấp nghỉ ốm hưởng lương), trong khi Shakai Hoken có cả hai. Nếu bạn là freelancer nữ dự định sinh con tại Nhật, cần tính toán trước khoản này vì sẽ không được bù đắp thu nhập trong thời gian nghỉ như người làm công ty chính quy.
Bài viết dựa trên thông tin công khai của Kyokai Kenpo, Nippon Nenkin Kikou và MHLW tính đến 06/07/2026. Chính sách bảo hiểm Nhật thay đổi theo năm tài khóa (tháng 4), nên trước khi quyết định lớn (đổi việc, về nước, rút bảo hiểm), hãy xác nhận lại số liệu mới nhất tại quầy Nenkin Jimusho hoặc phòng nhân sự công ty.
