JR Central tăng an toàn Shinkansen Tokaido trước động đất

Ngay khi rung chấn xảy ra, hệ thống phòng chống động đất của Shinkansen Tokaido do JR Central (JR Tokai) vận hành đã kích hoạt. Đây là mạng lưới gồm 21 điểm quan trắc địa chấn bố trí dọc toàn tuyến, có nhiệm vụ phát hiện sóng sơ cấp (P-wave) — loại sóng địa chấn lan truyền nhanh nhưng ít gây rung lắc mạnh, đến trước sóng thứ cấp (S-wave, loại sóng thực sự gây rung lắc dữ dội) vài giây đến vài chục giây tùy khoảng cách chấn tiêu. Khi phát hiện P-wave vượt ngưỡng, hệ thống tự động cắt điện đường ray trong phạm vi quy định, khiến các đoàn tàu đang chạy giảm tốc và dừng khẩn cấp trước khi sóng S-wave mạnh nhất ập đến.

Theo NHK News và báo Fukui Shimbun, hậu quả trực tiếp là Shinkansen tuyến Tokaido bị dừng vận hành ở cả hai chiều trên đoạn Tokyo - Shizuoka: chiều đi (hướng Tokyo đi các tỉnh phía Tây) bị ảnh hưởng giữa ga Toyohashi (tỉnh Aichi) và Tokyo; chiều về (hướng về Tokyo) bị ảnh hưởng giữa Tokyo và Nagoya. Đây là phạm vi dừng tàu khá rộng vì hệ thống ưu tiên an toàn tuyệt đối, chấp nhận gây gián đoạn diện rộng hơn là để tàu tiếp tục chạy khi chưa xác minh được đường ray, cầu cạn, hệ thống điện an toàn.

Tàu bắt đầu vận hành trở lại dần dần từ khoảng 1h17 sáng ngày 27/6/2026 — tức khoảng gần 3 tiếng sau khi động đất xảy ra. Khoảng thời gian này được JR Central sử dụng để đội kỹ thuật kiểm tra trực quan và bằng thiết bị đo đạc dọc các đoạn ray, cầu cạn, nền đắp trong phạm vi ảnh hưởng, đảm bảo không có biến dạng, nứt gãy hay dịch chuyển kết cấu trước khi cho tàu chạy lại. Với những ai đang di chuyển bằng Shinkansen tuyến Tokaido tối hôm đó, việc trễ chuyến vài giờ là điều khó tránh, nhưng đây chính là cái giá của cơ chế an toàn đã ngăn được rủi ro lớn hơn nhiều.

Về phía chính phủ, ngay sau khi có tin về động đất, Văn phòng Thủ tướng Nhật Bản (Kantei) đã lập Ban đối sách tại Trung tâm quản lý khủng hoảng và triệu tập nhóm ứng phó khẩn cấp cấp Cục trưởng của các bộ ngành liên quan để nắm bắt tình hình thiệt hại, công tác cứu hộ cứu nạn. Đây là quy trình phản ứng chuẩn của Nhật với các trận động đất từ cấp 5 mạnh trở lên tại khu vực đông dân cư, nhằm đảm bảo thông tin thiệt hại được tổng hợp nhanh và các quyết định điều phối nguồn lực (nếu cần) được đưa ra kịp thời.

Vì sao hệ thống lại dừng tàu trên diện rộng như vậy

Nhiều người có thể thắc mắc vì sao chỉ một trận động đất cấp 6 yếu tại Yamanashi lại khiến tàu dừng cả đoạn dài tới Toyohashi (Aichi) hay Nagoya, cách tâm chấn hàng trăm km. Câu trả lời nằm ở nguyên lý thiết kế hệ thống: khi một điểm quan trắc bất kỳ trong 21 điểm dọc tuyến ghi nhận rung động vượt ngưỡng, toàn bộ phân đoạn điện liên quan (không chỉ đúng vị trí chấn tâm) sẽ bị cắt để đảm bảo không đoàn tàu nào trong vùng có khả năng chịu ảnh hưởng tiếp tục chạy ở tốc độ cao. Với tốc độ khai thác 270-285 km/h của Shinkansen Tokaido, biên độ an toàn buộc phải rộng hơn so với tưởng tượng thông thường.

Cơ chế này đã được JR Central duy trì và cải tiến qua nhiều thập kỷ, và tối 26/6 là một lần vận hành thực tế cho thấy hệ thống hoạt động đúng thiết kế: phát hiện sớm, cắt điện, dừng tàu an toàn, sau đó kiểm tra kết cấu trước khi khôi phục vận hành — không ghi nhận thiệt hại về người liên quan trực tiếp đến vận hành đường sắt trong sự cố này theo các nguồn tin đã dẫn.

Chương trình gia cố kháng chấn dài hạn của JR Central

Sự cố tối 26/6 xảy ra trong bối cảnh JR Central đang triển khai một chương trình gia cố kháng chấn quy mô lớn cho toàn tuyến Tokaido Shinkansen, được công bố trong Báo cáo an toàn 2025 (report2025-04.pdf) của hãng. Chương trình này không phải phản ứng riêng cho trận động đất Yamanashi, mà là kế hoạch phòng chống thảm họa dài hạn nhằm chuẩn bị cho kịch bản động đất rãnh Nankai (Nankai Trough) — một trong những nguy cơ địa chấn lớn nhất được giới khoa học Nhật Bản cảnh báo có thể xảy ra trong vài thập kỷ tới, ảnh hưởng trực tiếp đến hành lang Thái Bình Dương nơi tuyến Tokaido Shinkansen đi qua.

• Gia cố trụ cầu cạn và nền đắp dọc tuyến — hạng mục chiếm khối lượng công việc lớn nhất, do phần lớn tuyến Tokaido chạy trên cầu cạn bê tông qua các đô thị đông dân
• Lắp đặt thanh chống trật bánh và lệch ray — thiết bị cơ khí giúp bánh tàu không văng khỏi ray ngay cả khi nền đường có dịch chuyển nhẹ do địa chấn
• Chống sập trần treo tại các nhà ga — hạng mục quan trọng vì trần treo sập là nguyên nhân gây thương vong phổ biến trong các trận động đất tại không gian công cộng đông người
• Gia cố mái che sân ga — giảm nguy cơ mái tôn, kết cấu thép rơi xuống khu vực hành khách đứng chờ tàu
• Gia cố kháng chấn nhà xưởng bảo dưỡng tàu, ví dụ xưởng Hamamatsu (tỉnh Shizuoka) — đảm bảo năng lực bảo trì, sửa chữa đoàn tàu không bị gián đoạn ngay cả sau thảm họa lớn
• Gia cố các tòa nhà chứa thiết bị điện, tín hiệu, thông tin liên lạc quan trọng — đây là hệ thần kinh trung ương của toàn mạng lưới vận hành, nếu hư hỏng sẽ kéo dài thời gian khôi phục toàn tuyến

Nhìn vào danh mục trên có thể thấy triết lý của JR Central: không chỉ bảo vệ đoàn tàu đang chạy (đã có hệ thống 21 điểm quan trắc lo việc này), mà còn bảo vệ toàn bộ hạ tầng tĩnh — nhà ga, xưởng bảo dưỡng, hệ thống điều khiển — để khi thảm họa lớn hơn xảy ra, mạng lưới có thể khôi phục nhanh nhất có thể thay vì tê liệt kéo dài. Sự cố Yamanashi tối 26/6, dù ở quy mô vừa phải, là một phép thử thực tế cho một phần của hệ thống này (cơ chế cắt điện tự động) và cho thấy nó vận hành đúng chức năng.

Ảnh hưởng thực tế với người Việt tại khu vực

Yamanashi và Shizuoka là hai tỉnh có cộng đồng người Việt đông đảo, chủ yếu là thực tập sinh kỹ năng, lao động trong ngành sản xuất - nông nghiệp, và một bộ phận du học sinh. Riêng Yamanashi từng được ghi nhận là tỉnh có tốc độ tăng dân số người Việt đặc biệt nhanh — tăng hơn 4 lần trong 4 năm — và đến năm 2019 người Việt đã trở thành nhóm quốc tịch nước ngoài đông nhất tỉnh này, vượt qua cả cộng đồng Trung Quốc và Philippines vốn có lịch sử định cư lâu hơn. Trên phạm vi cả nước, theo số liệu của Cục Quản lý Xuất nhập cảnh Nhật Bản (moj.go.jp), tính đến cuối tháng 6/2025 có 660.483 người Việt cư trú tại Nhật, đứng thứ 2 sau Trung Quốc trong tổng số 3.956.619 người nước ngoài đang sinh sống tại nước này.

• Người đang sống, làm việc tại Fujikawaguchiko hay Otsuki (Yamanashi) — nơi ghi nhận rung chấn cấp 6 yếu và cấp 5 mạnh — cần đặc biệt lưu ý nguy cơ dư chấn trong những ngày tới, kiểm tra lại nơi ở về đồ đạc dễ đổ, kệ cao, vật dụng chưa cố định
• Thực tập sinh, lao động làm việc theo ca tại các nhà máy, trang trại ở khu vực này nên trao đổi với công ty tiếp nhận/nghiệp đoàn về phương án ứng phó nếu có dư chấn xảy ra trong giờ làm việc
• Du học sinh tại các trường Nhật ngữ hoặc đại học ở Yamanashi, Shizuoka nên nắm rõ điểm tập kết sơ tán (避難場所) gần nơi ở, thường được thông báo qua trường hoặc chính quyền địa phương (thị trấn, thành phố)
• Người có kế hoạch di chuyển bằng Shinkansen tuyến Tokaido trong những ngày tới (đi công tác, về quê, đưa đón người thân ra sân bay Haneda/Narita) nên chủ động kiểm tra tình trạng vận hành trước khi ra ga, tránh mất thời gian chờ đợi không cần thiết nếu có dư chấn gây gián đoạn tiếp
• Với người Việt mới sang Nhật, đây cũng là dịp nên tìm hiểu thêm cơ chế an toàn địa chấn của hệ thống đường sắt Nhật Bản nói chung — kiến thức này áp dụng cho cả Shinkansen tuyến khác lẫn tàu thường (JR, tàu điện tư nhân) mà nhiều người sử dụng hằng ngày để đi làm, đi học

Cách theo dõi cập nhật và liên hệ khi cần khẩn cấp

• Cảnh sát: 110
• Cứu hỏa / Cứu thương: 119
• Cơ quan phát cảnh báo động đất, dư chấn: JMA (Cơ quan Khí tượng Nhật Bản)
• Cơ quan phụ trách vận hành Shinkansen Tokaido: JR Central (JR Tokai)

JMA đã đưa ra cảnh báo cụ thể: trong khoảng 1 tuần sau trận động đất tối 26/6, đặc biệt là 2-3 ngày đầu, khu vực từng chịu rung chấn mạnh (Yamanashi, đặc biệt Fujikawaguchiko và Otsuki) cần đề phòng dư chấn có thể đạt tới cấp độ 6 yếu — tức tương đương hoặc gần bằng cường độ của trận động đất chính. Đây không phải là cảnh báo mang tính hình thức mà dựa trên quy luật thống kê dư chấn sau động đất mà JMA áp dụng thường xuyên tại Nhật.

Một lưu ý thực tế: khi mạng di động quá tải do nhiều người cùng gọi điện, nhắn tin sau động đất, các ứng dụng OTT như LINE hoặc dịch vụ tin nhắn khẩn cấp của nhà mạng (災害用伝言板) thường hoạt động ổn định hơn cuộc gọi thoại thông thường để báo an toàn cho gia đình, bạn bè. Đây là kinh nghiệm chung được khuyến cáo tại Nhật sau mỗi đợt động đất lớn, áp dụng được cho cả người Việt đang sinh sống tại khu vực chịu ảnh hưởng lần này.

Việc cần làm ngay nếu bạn ở Yamanashi/Shizuoka hoặc sắp đi Shinkansen Tokaido

1. Lưu sẵn số 110 (cảnh sát) và 119 (cứu hỏa, cứu thương) trong điện thoại
2. Trước khi ra ga, kiểm tra tình trạng vận hành Shinkansen Tokaido trên trang chính thức JR Central thay vì chỉ tin đồn trên mạng xã hội
3. Theo dõi cảnh báo dư chấn 1 tuần tới (đặc biệt 2-3 ngày đầu) qua JMA hoặc ứng dụng tenki.jp nếu đang ở Yamanashi, Shizuoka, Kanagawa
4. Nếu đang ở nhà thuê gần khu vực Ngũ Hồ Fuji, kiểm tra lại đồ đạc trên cao, vật dễ đổ trong phòng để phòng dư chấn tiếp theo
5. Báo cho công ty phái cử/nghiệp đoàn (thực tập sinh) hoặc trường (du học sinh) nếu bị ảnh hưởng lịch trình do tàu dừng, để được hỗ trợ sắp xếp
6. Cập nhật tin tức liên tục qua NHK, kênh có bản tin dễ hiểu cho người nước ngoài trong tình huống thiên tai

Bài viết dựa trên thông tin chính thức từ JMA, JR Central, NHK và Văn phòng Thủ tướng Nhật Bản tính đến thời điểm sự việc xảy ra (26-27/6/2026). Tình hình dư chấn và lịch vận hành tàu có thể thay đổi theo thời gian thực — độc giả tại Yamanashi, Shizuoka nên kiểm tra trực tiếp trang JR Central và JMA để có thông tin mới nhất trước khi di chuyển.