Hệ thống giám hộ người lớn tại Nhật Bản: Đa số địa phương chưa đánh giá nhu cầu

Một khảo sát mới đây từ Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản vừa hé lộ một thực trạng đáng chú ý: hơn 85% chính quyền địa phương trên toàn quốc chưa thực hiện đánh giá nhu cầu đối với hệ thống giám hộ người lớn trong khu vực của mình. Kết quả này dấy lên lo ngại về khả năng đáp ứng một dịch vụ thiết yếu trong bối cảnh dân số Nhật Bản đang già hóa nhanh chóng.

Thực trạng đáng báo động từ khảo sát quốc gia

Theo báo cáo được Cục Đánh giá Hành chính thuộc Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản công bố vào ngày 21 tháng 7, có tới 85,5% các chính quyền địa phương trên khắp Nhật Bản vẫn chưa tiến hành đánh giá nhu cầu thực tế về hệ thống giám hộ người lớn tại địa bàn quản lý của họ. Cuộc khảo sát này được thực hiện nhằm đánh giá nỗ lực của các đô thị trong việc thúc đẩy sử dụng hệ thống quan trọng này. Cụ thể, có 1.279 chính quyền cấp địa phương cho biết họ chưa thực hiện việc đánh giá nhu cầu. Khi được hỏi về lý do, phần lớn các đơn vị, chiếm 55,6% (tương đương 711 đô thị), thừa nhận rằng họ nhận thức được sự cần thiết của việc đánh giá nhưng lại không biết phương pháp hay quy trình thực hiện như thế nào. Ngoài ra, 45,7% (tức 585 đô thị) cho rằng việc đánh giá nhu cầu sẽ tạo ra gánh nặng lớn về nguồn lực. Chỉ có một tỷ lệ nhỏ, 11,3% (tương đương 144 đô thị), cho rằng việc đánh giá này là không cần thiết. Những con số này cho thấy một lỗ hổng đáng kể trong công tác chuẩn bị và triển khai các dịch vụ hỗ trợ cho người cao tuổi và người khuyết tật tại Nhật Bản, đặc biệt khi nhu cầu dự kiến sẽ tiếp tục tăng lên trong tương lai.

Hệ thống giám hộ người lớn là gì và vai trò của chính quyền địa phương

Hệ thống giám hộ người lớn (成年後見制度 - Seinen kōken seido) là một cơ chế pháp lý quan trọng tại Nhật Bản, được thiết lập để hỗ trợ những cá nhân có năng lực ra quyết định bị hạn chế do các tình trạng như sa sút trí tuệ (dementia), khuyết tật hoặc các vấn đề sức khỏe khác. Mục đích chính của hệ thống là giúp đỡ họ trong việc quản lý tài sản, ký kết hợp đồng, và thực hiện các giao dịch pháp lý cần thiết, đảm bảo quyền lợi và cuộc sống ổn định. Thông thường, người giám hộ có thể là người thân trong gia đình, luật sư, hoặc các chuyên gia được tòa án chỉ định. Họ sẽ thay mặt hoặc hỗ trợ người được giám hộ đưa ra các quyết định quan trọng. Các chính quyền địa phương đóng vai trò cầu nối thiết yếu, giúp những cá nhân đủ điều kiện tiếp cận các Tòa án Gia đình (家庭裁判所 - Katei Saibansho) và các tổ chức liên quan khác, dựa trên hoàn cảnh và nhu cầu cụ thể của từng người. Điều này đòi hỏi các chính quyền địa phương phải có sự hiểu biết sâu sắc về cộng đồng của mình để xác định và kết nối những người cần hỗ trợ.

Bối cảnh dân số già hóa và sự gia tăng nhu cầu

Nhật Bản đang phải đối mặt với một trong những thách thức dân số lớn nhất thế giới: tỷ lệ sinh giảm và dân số già hóa nhanh chóng. Tình trạng này kéo theo sự gia tăng không ngừng về số lượng người cần đến các dịch vụ giám hộ người lớn. Đến cuối năm 2025, số người sử dụng hệ thống này đã đạt khoảng 260.000 người và dự kiến sẽ tiếp tục tăng theo từng năm. Đặc biệt, trong bối cảnh ngày càng nhiều người cao tuổi sống độc lập mà không có người thân hỗ trợ, vai trò của hệ thống giám hộ càng trở nên cấp thiết. Để thích ứng với thực trạng này, những sửa đổi đối với Bộ luật Dân sự Nhật Bản nhằm làm cho hệ thống trở nên linh hoạt hơn đã được ban hành vào tháng 6 vừa qua. Tuy nhiên, việc thiếu đánh giá nhu cầu từ các chính quyền địa phương có thể cản trở hiệu quả của những cải cách này.