Năm tài chính của chính phủ Nhật Bản bắt đầu từ ngày 1 tháng 4 đến 31 tháng 3 năm sau, nhưng năm tính thuế thu nhập cá nhân là từ ngày 1 tháng 1 đến 31 tháng 12. Các giấy tờ thuế quan trọng bao gồm Gensen Choshu Hyo (bảng tổng kết thu nhập và thuế đã khấu trừ) và Kakutei Shinkoku Sho (tờ khai thuế thu nhập cá nhân) nếu bạn cần tự khai báo.
Hiểu về năm tài chính và hệ thống thuế Nhật Bản
Để quản lý tài chính cá nhân hiệu quả tại Nhật Bản, việc nắm rõ năm tài chính và hệ thống thuế là vô cùng quan trọng. Có hai khái niệm về năm tài chính cần phân biệt rõ ràng. Thứ nhất là năm tài chính của chính phủ (会計年度, kaikei nendo), kéo dài từ ngày 1 tháng 4 đến ngày 31 tháng 3 năm sau. Đây là khung thời gian mà các cơ quan nhà nước sử dụng để lập ngân sách và thực hiện các chính sách tài khóa. Thứ hai, và quan trọng hơn đối với cá nhân, là năm tính thuế thu nhập (所得税の課税期間, shotokuzei no kazei kikan), được quy định là từ ngày 1 tháng 1 đến ngày 31 tháng 12 hàng năm. Thu nhập bạn kiếm được trong khoảng thời gian này sẽ là cơ sở để tính toán thuế thu nhập cá nhân và thuế cư trú cho năm tiếp theo.
Hệ thống thuế Nhật Bản bao gồm nhiều loại, nhưng đối với người lao động và cư dân nước ngoài, hai loại chính cần quan tâm là thuế thu nhập cá nhân (所得税, shotokuzei) và thuế cư trú (住民税, juminzei). Thuế thu nhập cá nhân được tính dựa trên tổng thu nhập chịu thuế của bạn trong năm và được khấu trừ trực tiếp từ lương hàng tháng (gọi là 源泉徴収, gensen choshu). Thuế cư trú, hay còn gọi là thuế thị dân, được tính dựa trên thu nhập của năm trước đó và được nộp cho thành phố hoặc tỉnh nơi bạn cư trú. Ngoài ra, còn có các loại thuế khác như thuế tiêu dùng (消費税, shohi zei) đã được tính vào giá hàng hóa dịch vụ, và thuế tài sản (固定資産税, kotei shisanzei) nếu bạn sở hữu bất động sản.
Các giấy tờ thuế thiết yếu bạn cần biết
Việc giữ gìn và hiểu rõ các giấy tờ thuế là nền tảng để bạn có thể khai báo thuế chính xác và hưởng các khoản giảm trừ hợp lý. Dưới đây là những giấy tờ quan trọng nhất mà người Việt tại Nhật Bản cần lưu ý:
- Gensen Choshu Hyo (源泉徴収票): Đây là bảng tổng kết thu nhập và thuế đã khấu trừ tại nguồn của bạn trong một năm tính thuế. Công ty bạn làm việc sẽ cấp giấy này vào khoảng tháng 12 hoặc tháng 1 hàng năm. Nó liệt kê tổng thu nhập, các khoản khấu trừ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm nhân thọ và số thuế thu nhập cá nhân đã nộp. Gensen Choshu Hyo là tài liệu quan trọng nhất để làm thủ tục khai báo thuế cuối năm (Kakutei Shinkoku) hoặc để xác nhận thu nhập khi cần.
- Kakutei Shinkoku Sho (確定申告書): Đây là tờ khai thuế thu nhập cá nhân. Bạn sẽ cần điền và nộp tờ khai này nếu bạn thuộc một trong các trường hợp sau: có thu nhập từ hai nơi trở lên, là người tự kinh doanh (freelancer), có thu nhập phụ vượt quá 200.000 yên/năm, muốn yêu cầu các khoản giảm trừ đặc biệt (như chi phí y tế lớn, đóng góp Furusato Nozei, mua nhà lần đầu), hoặc nếu bạn rời Nhật Bản trong năm tính thuế. Mẫu tờ khai có thể lấy tại văn phòng thuế (税務署, zeimusho) hoặc tải về từ website của Cục Thuế Quốc gia Nhật Bản (国税庁, Kokuzeicho).
- Juminzei Kazei Shomeisho (住民税課税証明書) và Juminzei Nonzei Shomeisho (住民税納税証明書): Đây là giấy chứng nhận thu nhập và thuế cư trú đã nộp. Các giấy tờ này thường được yêu cầu khi bạn xin gia hạn visa, thuê nhà, hoặc làm các thủ tục hành chính khác. Bạn có thể xin tại văn phòng hành chính địa phương (市役所/区役所, shiyakusho/kuyakusho) nơi bạn cư trú vào khoảng tháng 6 hàng năm, sau khi thuế cư trú của năm trước đã được tính toán.
- Shakai Hoken ryo no Shomeisho (社会保険料の証明書): Giấy chứng nhận số tiền bảo hiểm xã hội (bao gồm bảo hiểm y tế và lương hưu) bạn đã đóng trong năm. Thường được gửi từ cơ quan bảo hiểm hoặc bạn có thể tìm thấy trên Gensen Choshu Hyo. Đây là một khoản giảm trừ thuế quan trọng.
- Kokuho ryo no Shomeisho (国民健康保険料の証明書): Nếu bạn tham gia Bảo hiểm Y tế Quốc dân, văn phòng thành phố/quận sẽ gửi giấy chứng nhận tổng số tiền bạn đã đóng trong năm. Đây cũng là một khoản giảm trừ thuế.
Hướng dẫn khai báo thuế thu nhập cá nhân (Kakutei Shinkoku)
Khai báo thuế thu nhập cá nhân (確定申告, Kakutei Shinkoku) là một quy trình quan trọng, đặc biệt nếu bạn không thuộc diện được công ty tự động quyết toán thuế cuối năm hoặc muốn yêu cầu các khoản giảm trừ đặc biệt. Thời gian nộp tờ khai thuế thường là từ ngày 16 tháng 2 đến ngày 15 tháng 3 hàng năm, cho thu nhập của năm trước đó (ví dụ: khai báo cho thu nhập năm 2023 sẽ diễn ra từ 16/2 đến 15/3/2024).
- Ai cần khai báo Kakutei Shinkoku?: Bạn cần khai báo nếu là người tự kinh doanh (freelancer), có thu nhập từ hai nơi trở lên (ví dụ: làm việc cho công ty và có thêm thu nhập phụ vượt 200.000 yên/năm), có thu nhập từ nước ngoài, hoặc muốn yêu cầu các khoản giảm trừ mà công ty không xử lý (như chi phí y tế lớn, quyên góp Furusato Nozei, giảm trừ cho người phụ thuộc ở nước ngoài, giảm trừ thế chấp nhà ở).
- Các bước thực hiện:
- 1. Chuẩn bị giấy tờ: Tập hợp Gensen Choshu Hyo từ tất cả các nguồn thu nhập, giấy tờ chứng minh các khoản giảm trừ (biên lai y tế, chứng nhận bảo hiểm nhân thọ, chứng nhận đóng góp Furusato Nozei, giấy tờ người phụ thuộc, v.v.).
- 2. Điền tờ khai: Bạn có thể điền trực tuyến qua hệ thống e-Tax của Cục Thuế Quốc gia (khuyên dùng, vì có thể được hoàn thuế sớm hơn), sử dụng phần mềm hỗ trợ tại văn phòng thuế hoặc tự điền vào mẫu giấy.
- 3. Nộp tờ khai: Nộp trực tuyến qua e-Tax, gửi qua đường bưu điện đến văn phòng thuế địa phương, hoặc nộp trực tiếp tại văn phòng thuế. Nếu nộp trực tiếp, nhân viên văn phòng thuế có thể hỗ trợ bạn kiểm tra và điền các thông tin cần thiết.
- Các khoản giảm trừ phổ biến:
- Giảm trừ bảo hiểm xã hội (社会保険料控除): Toàn bộ số tiền bảo hiểm y tế và lương hưu đã đóng.
- Giảm trừ bảo hiểm nhân thọ (生命保険料控除): Tùy thuộc vào loại và số tiền bảo hiểm, có giới hạn tối đa.
- Giảm trừ chi phí y tế (医療費控除): Nếu tổng chi phí y tế của gia đình trong năm vượt quá 100.000 yên (hoặc 5% thu nhập chịu thuế nếu thấp hơn 100.000 yên), bạn có thể yêu cầu giảm trừ.
- Giảm trừ người phụ thuộc (扶養控除): Dành cho người có người thân (cha mẹ, con cái) phụ thuộc, kể cả ở nước ngoài, đáp ứng các điều kiện về thu nhập.
- Giảm trừ Furusato Nozei (ふるさと納税): Khoản quyên góp cho các địa phương Nhật Bản, giúp bạn nhận lại đặc sản và được giảm trừ thuế.
- Giảm trừ thế chấp nhà ở (住宅ローン控除): Dành cho người mua nhà bằng khoản vay thế chấp, áp dụng trong một số năm nhất định.
Những lưu ý quan trọng và lời khuyên cho người Việt
Việc tuân thủ các quy định về thuế không chỉ là nghĩa vụ mà còn giúp bạn tránh được những rắc rối pháp lý và tài chính không đáng có. Dưới đây là một số lời khuyên hữu ích:
- Giữ gìn hồ sơ cẩn thận: Luôn giữ lại tất cả các biên lai, giấy tờ liên quan đến thu nhập, chi phí, bảo hiểm và các khoản quyên góp. Đây là bằng chứng quan trọng khi bạn cần khai báo hoặc có thắc mắc từ cơ quan thuế.
- Tìm hiểu về các khoản giảm trừ: Đừng bỏ lỡ cơ hội giảm số thuế phải nộp bằng cách tìm hiểu kỹ về các khoản giảm trừ mà bạn đủ điều kiện. Nhiều người Việt có người thân ở quê nhà có thể hưởng giảm trừ người phụ thuộc.
- Tìm kiếm sự hỗ trợ: Nếu bạn gặp khó khăn với ngôn ngữ hoặc quy trình, đừng ngần ngại tìm đến sự giúp đỡ. Văn phòng thuế địa phương thường có các buổi tư vấn miễn phí (đôi khi có hỗ trợ tiếng Anh). Bạn cũng có thể cân nhắc thuê kế toán thuế (税理士, zeirishi) nếu tình hình tài chính phức tạp.
- Hiểu rõ về thuế cư trú: Thuế cư trú được tính dựa trên thu nhập của năm trước đó và sẽ được thanh toán từ tháng 6 của năm hiện tại. Nếu bạn có kế hoạch rời Nhật Bản, hãy đảm bảo rằng bạn đã thanh toán hết các khoản thuế cư trú trước khi đi để tránh các vấn đề sau này.
- Cập nhật thông tin: Các quy định về thuế có thể thay đổi. Hãy thường xuyên kiểm tra thông tin từ Cục Thuế Quốc gia hoặc các nguồn tin cậy để đảm bảo bạn luôn nắm bắt được các thay đổi mới nhất.
Câu hỏi thường gặp
Tôi có cần khai thuế (Kakutei Shinkoku) nếu chỉ làm một công việc và được công ty khấu trừ tại nguồn không?
Nếu bạn chỉ làm một công việc toàn thời gian tại một công ty và công ty đó đã thực hiện quyết toán thuế cuối năm (年末調整, nenmatsu chosei) cho bạn, thì thông thường bạn không cần phải tự khai báo Kakutei Shinkoku. Công ty đã xử lý hầu hết các khoản giảm trừ cơ bản. Tuy nhiên, bạn vẫn nên khai báo nếu muốn yêu cầu các khoản giảm trừ đặc biệt như chi phí y tế lớn, giảm trừ cho khoản vay mua nhà hoặc đóng góp Furusato Nozei.
Furusato Nozei là gì và có giúp giảm thuế không?
Furusato Nozei (ふるさと納税) là một hệ thống cho phép bạn quyên góp cho các thành phố hoặc tỉnh thành khác trên khắp Nhật Bản mà bạn không cư trú. Đổi lại, bạn sẽ nhận được các sản phẩm đặc sản địa phương như quà cảm ơn. Phần lớn số tiền quyên góp (sau khi trừ đi 2.000 yên phí tự chi trả) sẽ được khấu trừ vào thuế thu nhập cá nhân và thuế cư trú của bạn. Đây là một cách hiệu quả để hỗ trợ các địa phương và đồng thời giảm gánh nặng thuế của bản thân.
Làm sao để kiểm tra thông tin thuế của mình?
Bạn có thể kiểm tra thông tin thuế của mình thông qua Gensen Choshu Hyo (bảng tổng kết thu nhập và thuế đã khấu trừ) do công ty cấp vào cuối năm hoặc đầu năm sau. Đối với thuế cư trú, bạn có thể xin Juminzei Kazei Shomeisho tại văn phòng hành chính địa phương (市役所/区役所) nơi bạn cư trú. Ngoài ra, nếu bạn đã đăng ký hệ thống e-Tax, bạn có thể truy cập lịch sử khai báo và thông tin thuế trực tuyến.
