Nhận được tờ thông báo phí bảo hiểm dày cộm từ quận, không hiểu vì sao số tiền lại tăng so với năm ngoái — đó là tình huống quen thuộc của nhiều người Việt đang sống ở Nhật mỗi khi vào tháng 6-7 hàng năm.
Bảo hiểm y tế quốc dân Kokuho (国民健康保険) là hệ thống bảo hiểm bắt buộc dành cho những ai không có Shakai Hoken qua công ty, bao gồm phần lớn du học sinh, thực tập sinh kỹ năng, người làm việc tự do (freelance) và một số lao động thời vụ. Từ năm 2026, mức trần đóng phí, chế độ hoàn tiền khi ốm đau và cả hình thức thẻ bảo hiểm đều có thay đổi đáng chú ý.
Bài này giải thích cụ thể Kokuho là gì, ai bắt buộc tham gia, cách tính phí theo quy định mới nhất, và những mốc thời gian, con số cần nhớ để tránh bị truy thu hoặc mất quyền lợi khám chữa bệnh.
Tóm tắt nhanh
- Từ kỳ đóng tháng 6/2026, mức trần phí Kokuho một hộ tăng lên tối đa 110 man yên/năm (khoảng 1.100.000 yên) — năm thứ 5 liên tiếp bị nâng trần từ 2022
- Người Việt lưu trú trên 3 tháng và không có Shakai Hoken của công ty bắt buộc phải gia nhập Kokuho tại quận/thành phố cư trú
- Thủ tục gia nhập/rút Kokuho phải hoàn tất trong 14 ngày kể từ khi phát sinh sự kiện (chuyển nhà, nghỉ việc...), trễ hạn vẫn bị truy đóng và tự chi trả 100% viện phí thời gian chưa khai báo
- Chế độ hoàn tiền Kogaku Ryoyohi sẽ tăng mức tự chi trả tối đa theo 2 giai đoạn: từ 08/2026 và từ 08/2027
- Từ 14/06/2026 có thêm lựa chọn Thẻ lưu trú đặc định tích hợp My Number, dùng thay thẻ bảo hiểm giấy nhưng không bắt buộc đổi
Kokuho là gì và khác Shakai Hoken ở đâu
- Thông tin xác minh: 06/07/2026
- Mức trần phí Kokuho/hộ (từ 06/2026): Tối đa 110 man yên/năm (~1.100.000 yên)
- Mức trần niên độ trước: 109 man yên/năm
- Tỷ lệ tự chi trả viện phí: 30% (người 6-69 tuổi)
- Cơ quan quản lý: Quận/thành phố nơi đăng ký cư trú (住民登録)
Kokuho (国民健康保険 - Quốc dân kiện khang bảo hiểm) là hệ thống bảo hiểm y tế công lập do từng quận/thành phố (thị, khu, thôn) trực tiếp vận hành, dành cho những người KHÔNG thuộc diện Shakai Hoken (bảo hiểm xã hội doanh nghiệp) hoặc bảo hiểm của công chức, giáo viên. Khác với Shakai Hoken — nơi công ty đóng một nửa phí bảo hiểm cho nhân viên — người tham gia Kokuho tự đóng 100% phí, và mức phí được tính dựa trên thu nhập năm trước cộng với số nhân khẩu trong hộ.
Với cộng đồng người Việt tại Nhật, Kokuho là loại bảo hiểm phổ biến nhất đối với du học sinh (đi làm thêm arubaito dưới 28 giờ/tuần, không có Shakai Hoken), thực tập sinh kỹ năng trong một số trường hợp đặc thù, người làm nghề tự do, và cả người đã nghỉ việc công ty nhưng chưa tìm được việc mới. Quyền lợi cơ bản là được chi trả 70% chi phí khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế có ký hợp đồng bảo hiểm — người bệnh chỉ tự trả 30% (áp dụng cho người từ 6 đến 69 tuổi, tỷ lệ khác cho trẻ nhỏ và người cao tuổi).
ℹ️ Kokuho không phải bảo hiểm tư nhân và không phải bảo hiểm du lịch. Đây là bảo hiểm y tế công bắt buộc theo luật, tách biệt hoàn toàn với các gói bảo hiểm nhân thọ hay bảo hiểm tai nạn cá nhân mà nhiều người Việt mua thêm.
Ai bắt buộc phải gia nhập Kokuho
- Người có tư cách lưu trú (visa) trên 3 tháng, đã đăng ký cư trú (住民登録) tại quận/thành phố, và KHÔNG có Shakai Hoken qua công ty hoặc trường học — đây là nhóm bắt buộc rõ ràng nhất, áp dụng cho phần lớn du học sinh và người làm freelance.
- Người có tư cách lưu trú từ 3 tháng trở xuống nhưng thuộc diện thực tập kỹ năng, đoàn tụ gia đình, hoạt động đặc định... nếu có giấy tờ chứng minh thực tế lưu trú/làm việc trên 3 tháng (ví dụ hợp đồng lao động, giấy xác nhận của nghiệp đoàn quản lý) thì vẫn được xét gia nhập Kokuho theo hướng dẫn của các địa phương như Utsunomiya, Meguro.
- Người vừa nghỉ việc công ty (mất Shakai Hoken) mà chưa tìm được việc mới hoặc chưa đăng ký bảo hiểm gia đình (Fuyo) qua vợ/chồng đang đi làm.
- Người làm nhiều công việc bán thời gian cộng lại không đủ điều kiện tham gia Shakai Hoken (thường dưới 30 giờ/tuần hoặc dưới ngưỡng thu nhập quy định của từng công ty).
⚠️ Nhầm lẫn phổ biến: nhiều người nghĩ có bảo hiểm du lịch hoặc bảo hiểm tư nhân mua từ Việt Nam thay thế được Kokuho — SAI. Luật Nhật quy định người cư trú hợp pháp trên 3 tháng phải tham gia bảo hiểm y tế công (Kokuho hoặc Shakai Hoken), không có lựa chọn dùng bảo hiểm tư nhân nước ngoài để thay thế nghĩa vụ này.
Thủ tục gia nhập và rút khỏi Kokuho
- Xác định thời điểm phát sinh nghĩa vụ: Nghĩa vụ gia nhập Kokuho phát sinh ngay khi chuyển đến Nhật và đăng ký cư trú, hoặc ngay khi nghỉ việc/hết hạn Shakai Hoken. Đây là mốc tính thời hạn 14 ngày.
- Chuẩn bị giấy tờ: Mang theo thẻ lưu trú (zairyu card hoặc thẻ lưu trú đặc định nếu đã đổi), sổ đăng ký cư trú (juminhyo), mã số My Number, và giấy xác nhận nghỉ việc/mất tư cách Shakai Hoken (nếu có) đến quầy bảo hiểm quốc dân.
- Nộp hồ sơ trong vòng 14 ngày: Đến quầy Kokuho tại quận/thành phố (thường nằm chung tòa nhà với quầy đăng ký cư trú - juminka) trong vòng 14 ngày kể từ ngày phát sinh sự kiện. Nếu chậm trễ, vẫn phải truy đóng phí từ đúng tháng phát sinh tư cách tham gia.
- Nhận thẻ bảo hiểm hoặc giấy xác nhận tư cách: Sau khi đăng ký, nhận thẻ Kokuho hoặc được hướng dẫn dùng Mynahokensho/Giấy xác nhận tư cách bảo hiểm (資格確認書) để đi khám chữa bệnh ngay.
- Làm thủ tục rút khi chuyển đi hoặc có Shakai Hoken mới: Khi chuyển sang quận khác, về nước, hoặc bắt đầu công việc có Shakai Hoken, phải quay lại quầy Kokuho làm thủ tục rút trong vòng 14 ngày để tránh bị tính phí trùng hoặc truy thu về sau.
⚠️ Nếu khai báo trễ hạn 14 ngày, ngoài việc bị truy đóng bảo hiểm phí từ tháng phát sinh tư cách tham gia, toàn bộ chi phí khám chữa bệnh phát sinh trong thời gian CHƯA khai báo phải tự chi trả 100% (trừ trường hợp cấp cứu hoặc bất khả kháng được MHLW công nhận). Đây là lỗi khiến nhiều người Việt mới sang Nhật phải trả viện phí rất cao mà lẽ ra được bảo hiểm chi trả 70%.
Cách tính phí Kokuho niên độ Reiwa 8 (2026)
Theo hướng dẫn chính thức của thành phố Nerima cho niên độ Reiwa 8, phí Kokuho gồm tối đa 4 khoản cộng lại — tăng thêm 1 khoản mới so với cơ cấu 3 khoản trước đây. Mỗi khoản trong 4 khoản này lại được tính theo 2-3 tiêu chí: Shotokuwari (所得割 - tính theo thu nhập năm trước, trên phần thu nhập sau khi trừ 43 man yên khấu trừ cơ bản thuế dân), Kintouwari (均等割 - mức cố định theo đầu người) và Byoudouwari (平等割 - mức cố định theo hộ, một số địa phương không áp dụng khoản này).
Khoản chi | Chi phí (JPY) | Ghi chú |
|---|
Phần y tế cơ bản (医療分) | tối đa 67 man yên/năm | ~670.000 yên, phần lớn nhất trong 4 khoản |
Phần hỗ trợ y tế người cao tuổi (後期高齢者支援金分) | tối đa 26 man yên/năm | ~260.000 yên |
Phần điều dưỡng - kaigo (介護納付金分) | tối đa 17 man yên/năm | chỉ áp dụng cho thành viên hộ từ 40-64 tuổi |
Phần hỗ trợ nuôi con - MỚI (子ども・子育て支援納付金分) | tối đa 3 man yên/năm | khoản mới thêm từ niên độ Reiwa 8 |
Tổng trần tối đa (đầy đủ 4 khoản) | 113 man yên/năm | ~1.130.000 yên nếu hộ có cả phần kaigo và phần nuôi con |
ℹ️ Tổng chi phí ước tính: Trần chung cho hộ không có kaigo/nuôi con đầy đủ: 110 man yên/năm JPY — chưa bao gồm chi phí phát sinh ngoài dự kiến.
Cơ sở pháp lý của mức trần mới là Chính lệnh sửa đổi Luật thi hành Bảo hiểm y tế quốc dân (国民健康保険法施行令の一部を改正する政令), Chính lệnh số 2 năm Reiwa 8, công bố ngày 15/01/2026. Đây là năm thứ 5 liên tiếp mức trần bị nâng, tính từ 2022 — cho thấy xu hướng phí bảo hiểm ngày càng tăng theo từng năm, đặc biệt với các hộ có thu nhập khá.
ℹ️ Lưu ý quan trọng: tỷ lệ Shotokuwari (% theo thu nhập) và mức Kintouwari (yên/đầu người) cụ thể do TỪNG quận/thành phố tự quyết định, không có con số chung toàn quốc. Người Việt cư trú ở Tokyo, Osaka hay các tỉnh nhỏ sẽ nhận thông báo phí khác nhau dù thu nhập giống nhau. Cần xem thông báo phí (納付書 hoặc 決定通知書) gửi về nhà, thường vào tháng 6-7 hàng năm, để biết chính xác số tiền phải đóng tại địa phương mình.
Chế độ hoàn tiền Kogaku Ryoyohi thay đổi từ 2026-2027
Khi chi phí y tế trong một tháng vượt quá mức tự chi trả tối đa theo thu nhập, phần vượt được hoàn lại qua chế độ Cao ngạch liệu dưỡng phí (高額療養費制度 - Kogaku Ryoyohi). Chế độ này áp dụng cho cả người tham gia Kokuho lẫn Shakai Hoken, và sắp có 2 đợt sửa đổi lớn theo nghị quyết của Hội đồng bảo hiểm y tế MHLW phiên họp 25/12/2025.
Giai đoạn | Thời điểm áp dụng | Nội dung thay đổi chính |
|---|
Giai đoạn 1 | Từ tháng 8/2026 | Nâng trần tự chi trả hàng tháng; lập MỚI mức trần tự chi trả theo NĂM (chưa từng có trước đây) |
Giai đoạn 2 | Từ tháng 8/2027 | Chia nhỏ từ các nhóm thu nhập hiện tại thành 13 mức thu nhập chi tiết hơn, tiếp tục nâng trần hàng tháng |
Ví dụ cụ thể với nhóm thu nhập năm khoảng 370-770 man yên (nhóm 3割 - nhóm phổ biến nhất trong cộng đồng người Việt đi làm ổn định): nếu chi phí y tế trong tháng lên tới 100 man yên, mức tự chi trả tối đa hiện nay khoảng 87.430 yên sẽ tăng lên khoảng 92.940 yên kể từ tháng 8/2026. Nghĩa là dù có Kokuho, người bệnh vẫn phải trả nhiều hơn một chút cho phần vượt mức so với trước, nhưng đổi lại có thêm mức trần theo năm để tránh gánh nặng dồn lại nếu ốm đau kéo dài nhiều tháng.
💡 Mẹo thực tế: nếu biết trước sẽ phẫu thuật hoặc nằm viện dài ngày, nên xin trước Giấy chứng nhận mức tự chi trả tối đa (限度額適用認定証) tại quầy Kokuho. Có giấy này, bệnh viện sẽ chỉ thu đúng mức tự chi trả tối đa ngay tại quầy thanh toán, không cần ứng trước 100% rồi chờ hoàn tiền sau — tiết kiệm rất nhiều tiền mặt phải xoay khi vào viện gấp.
Thẻ lưu trú đặc định và Mynahokensho — dùng thẻ nào để đi khám
Từ ngày 14/06/2026, Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản (thuộc Bộ Tư pháp) chính thức triển khai Thẻ lưu trú đặc định (特定在留カード) — tích hợp chức năng của Thẻ My Number vào Thẻ lưu trú. Đối tượng áp dụng là người cư trú trung-dài hạn hoặc thường trú nhân đặc biệt đã đăng ký cư trú. Với thẻ này, người dùng có thể dùng làm Thẻ bảo hiểm y tế điện tử (マイナ保険証) thay cho thẻ Kokuho giấy truyền thống khi đi khám bệnh.
✅ Nếu đổi sang Thẻ lưu trú đặc định
- Một thẻ duy nhất vừa là zairyu card vừa là My Number vừa là thẻ bảo hiểm y tế
- Có thể quẹt thẻ trực tiếp tại máy đọc thẻ ở bệnh viện/phòng khám có hỗ trợ Mynahokensho
- Giảm số lượng thẻ phải mang theo, tiện khi đi khám gấp
❌ Nếu giữ nguyên (không đổi)
- Tiếp tục dùng riêng thẻ lưu trú (zairyu card) và thẻ Kokuho giấy hoặc Mynahokensho như hiện tại
- Không mất phí, không bắt buộc phải đến Cục xuất nhập cảnh làm thủ tục đổi thẻ
- Vẫn cần mang Giấy xác nhận tư cách bảo hiểm (資格確認書) nếu bệnh viện yêu cầu
ℹ️ Việc đổi sang Thẻ lưu trú đặc định hoàn toàn TỰ NGUYỆN — không ai bị bắt buộc phải đổi. MHLW khuyến cáo dù dùng hình thức nào, người tham gia Kokuho vẫn nên có sẵn Mynahokensho hoặc Giấy xác nhận tư cách bảo hiểm khi đi khám, để tránh trường hợp bệnh viện không xác nhận được tư cách bảo hiểm và yêu cầu trả 100% tạm thời.
Mẹo thực tế cho người Việt khi làm việc với Kokuho
- Khi mới sang Nhật (du học hoặc mới ký hợp đồng lao động không có Shakai Hoken), nên ra quầy Kokuho ngay trong tuần đầu đăng ký cư trú, đừng đợi đến gần hạn 14 ngày vì có thể vướng lịch nghỉ hoặc thủ tục khác.
- Nếu thu nhập năm trước ở Nhật bằng 0 (mới sang), số tiền Kokuho ban đầu thường thấp vì tính theo thu nhập năm trước tại Nhật — nhưng năm sau khi đã có thu nhập, phí sẽ tăng đáng kể, cần chuẩn bị tâm lý và tài chính trước.
- Nộp thuế thu nhập (kakutei shinkoku) đúng hạn và đầy đủ ảnh hưởng trực tiếp đến cách tính Shotokuwari của Kokuho năm sau — khai thiếu thu nhập không giúp giảm phí mà chỉ gây rắc rối pháp lý về sau.
- Khi kết hôn hoặc có con tại Nhật, nhớ báo quầy Kokuho để cập nhật số nhân khẩu trong hộ, vì Kintouwari và (nếu có) Byoudouwari tính theo đầu người/hộ sẽ thay đổi.
- Với thực tập sinh kỹ năng làm việc dưới 3 tháng nhưng có khả năng gia hạn hoặc chuyển tư cách lưu trú, nên hỏi nghiệp đoàn quản lý (kumiai) hoặc quầy Kokuho địa phương về điều kiện chứng minh thời gian lưu trú thực tế để được gia nhập sớm, tránh khoảng trống bảo hiểm.
- Giữ lại tất cả biên lai đóng phí Kokuho — đây là chứng từ cần khi khai thuế cuối năm (phí Kokuho được khấu trừ toàn bộ vào thu nhập chịu thuế theo mục Shakai Hoken Ryo Koujo).
Việc cần làm khi tham gia Kokuho
- Kiểm tra tư cách lưu trú: nếu visa trên 3 tháng và không có Shakai Hoken của công ty, bắt buộc gia nhập Kokuho
- Trong vòng 14 ngày kể từ khi chuyển đến, nghỉ việc hoặc hết hạn Shakai Hoken, ra quầy bảo hiểm quốc dân của quận/thành phố làm thủ tục gia nhập
- Mang theo tư cách lưu trú (zairyu card), sổ hộ khẩu/juminhyo, mã số My Number khi đăng ký
- Khi chuyển đi tỉnh khác hoặc về nước, nhớ làm thủ tục rút khỏi Kokuho, tránh bị truy thu phí
- Giữ lại Mynahokensho hoặc Giấy xác nhận tư cách bảo hiểm (資格確認書) để dùng khi đi khám
- Theo dõi thông báo mức phí bảo hiểm hàng năm gửi về nhà (thường vào tháng 6-7) để biết số tiền phải đóng
- Nếu thu nhập thấp hoặc mất việc, hỏi quầy Kokuho về chế độ giảm/miễn phí bảo hiểm theo thu nhập
- Nếu chi phí y tế trong tháng cao, chủ động hỏi thủ tục xin hoàn qua Kogaku Ryoyohi tại quầy bảo hiểm
Câu hỏi thường gặp
Người Việt đi du học hoặc thực tập sinh kỹ năng có bắt buộc tham gia Kokuho không?
Có, nếu tư cách lưu trú trên 3 tháng và không có bảo hiểm Shakai Hoken qua công ty/trường thì bắt buộc gia nhập Kokuho tại quận/thành phố nơi đăng ký cư trú. Một số trường hợp lưu trú từ 3 tháng trở xuống (thực tập kỹ năng, đoàn tụ gia đình, hoạt động đặc định...) nếu chứng minh được thực tế ở lại trên 3 tháng vẫn có thể gia nhập.
Nếu về nước giữa chừng mà quên rút Kokuho thì có sao không?
Có. Cơ quan bảo hiểm vẫn tính phí cho đến khi có thủ tục rút chính thức, và hộ gia đình đứng tên vẫn bị truy thu. Nên ra quầy quận/thành phố làm thủ tục rút trong vòng 14 ngày trước khi rời Nhật hoặc chuyển đi nơi khác.
Mức trần đóng Kokuho 110 man yên áp dụng cho từng người hay cả hộ?
Áp dụng theo hộ (thế đới - setai), không phải từng cá nhân. Đây là mức tối đa một hộ phải đóng trong năm tài chính, dù thu nhập có cao đến đâu cũng không bị tính vượt quá mức trần này.
Thẻ lưu trú đặc định (特定在留カード) có bắt buộc đổi không?
Không bắt buộc. Từ 14/06/2026 đây là lựa chọn tự nguyện tích hợp My Number vào thẻ lưu trú để dùng làm bảo hiểm y tế điện tử; người dân vẫn có thể tiếp tục dùng riêng thẻ lưu trú và thẻ Kokuho/Mynahokensho như trước.
Nếu không đủ tiền đóng Kokuho đúng hạn thì nên làm gì?
Không nên im lặng bỏ qua. Ra quầy bảo hiểm quốc dân trình bày hoàn cảnh (mất việc, thu nhập giảm) để được xét giảm/miễn phí hoặc trả góp; im lặng không đóng có thể dẫn đến bị hạn chế thời hạn thẻ bảo hiểm hoặc cưỡng chế thu nợ.
Bài viết dựa trên tư liệu chính sách xác minh đến 06/07/2026; mức phí, tỷ lệ Shotokuwari/Kintouwari cụ thể do từng quận/thành phố quyết định nên người đọc cần đối chiếu thông báo của địa phương mình cư trú.
