Ba mươi ngày đầu tiên ở Nhật quyết định rất nhiều thứ về sau: có bảo hiểm y tế hay không, có bị truy thu phí bảo hiểm hay không, và có kịp làm thủ tục trước khi lệ phí lưu trú tăng mạnh vào cuối năm 2026 hay không.
Không ít người Việt mới sang chủ quan, nghĩ "từ từ làm cũng được", rồi 2-3 tháng sau nhận giấy truy thu bảo hiểm y tế quốc dân hoặc bị nhắc nhở vì chưa đăng ký cư trú.
Bài này liệt kê rõ từng việc theo mốc thời gian cụ thể, kèm số tiền và tên cơ quan, để bạn không phải đoán mò hay hỏi lại nhiều lần ở quầy tòa thị chính.
Tóm tắt nhanh
- 14 ngày đầu là mốc bắt buộc: phải hoàn tất đăng ký cư trú (tenshutsu todoke) tại tòa thị chính, kèm đăng ký Bảo hiểm y tế quốc dân nếu không có Shakai Hoken công ty
- Từ 14/06/2026, có thêm lựa chọn Thẻ lưu trú đặc định (gộp zairyu card + My Number) nhưng hoàn toàn tự nguyện, không đăng ký loại này vẫn không sao
- Bảo hiểm hưu trí quốc dân 2026 là 17.920 yên/tháng, bắt buộc với người 20-60 tuổi trừ khi có Shakai Hoken; có thể xin miễn/hoãn nếu thu nhập thấp nhưng phải xin lại hàng năm
- Người sang Nhật sau 1/1/2026 chưa phải đóng thuế cư trú năm 2026 nhưng sẽ phát sinh nghĩa vụ cho năm tài khóa 2027
- Lệ phí thủ tục lưu trú (gia hạn, vĩnh trú) sắp tăng mạnh, dự kiến áp dụng từ 10/2026 — ai có kế hoạch gia hạn/xin vĩnh trú nên cân nhắc làm sớm
Thẻ lưu trú đặc định 2026 là gì, có bắt buộc đổi không
- Thông tin xác minh: 06/07/2026
- Chính sách mới áp dụng: Thẻ lưu trú đặc định — từ 14/06/2026
- Nhận hồ sơ tại Cục xuất nhập cảnh địa phương: từ 15/06/2026
- Thời gian xử lý: khoảng 2 tuần
- Nguồn: Cục xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản — moj.go.jp/isa
Từ 14/06/2026, Nhật Bản chính thức triển khai Thẻ lưu trú đặc định (特定在留カード / Specified Residence Card) — một thẻ duy nhất tích hợp chức năng thẻ lưu trú (zairyu card) với thẻ My Number. Đây là thay đổi lớn nhất về thủ tục hành chính cho người nước ngoài trong năm nay, nhưng điểm cần nhớ là: việc lấy thẻ tích hợp này hoàn toàn TỰ NGUYỆN.
Nếu bạn mới nhập cảnh hoặc mới chuyển đến một địa phương khác, bạn có thể đăng ký loại thẻ này ngay khi làm thủ tục tại Cục xuất nhập cảnh địa phương, hoặc tại quầy chuyển đến (tenshutsu todoke) của tòa thị chính nơi bạn sẽ cư trú. Cục xuất nhập cảnh bắt đầu nhận hồ sơ xin cấp loại thẻ này tại các chi nhánh địa phương từ thứ Hai 15/06/2026. Thời gian xử lý khoảng 2 tuần kể từ khi nộp.
Ai không muốn gộp hai thẻ vẫn được cấp thẻ lưu trú kiểu mới như bình thường (không tích hợp My Number), và tự đi đăng ký My Number riêng theo quy trình cũ. Nói cách khác, không có gì bị mất quyền lợi nếu bạn chọn không đổi sang thẻ đặc định — đây chỉ là thêm một lựa chọn tiện lợi hơn (một thẻ thay vì hai), không phải nghĩa vụ mới.
💡 Nếu bạn thấy việc mang theo và quản lý 2 thẻ (zairyu card + My Number) phiền phức, hãy hỏi thẳng nhân viên quầy chuyển đến (tenshutsu todoke) ngay trong lần đầu làm thủ tục: "特定在留カードを申請できますか" (Tôi có thể đăng ký Thẻ lưu trú đặc định không?). Vì đang là giai đoạn mới triển khai, một số tòa thị chính có thể cần thêm thời gian hướng dẫn.
14 ngày đầu: đăng ký cư trú tại tòa thị chính — bước không thể bỏ qua
Dù bạn chọn thẻ lưu trú kiểu cũ hay thẻ đặc định mới, thủ tục đăng ký cư trú (chuyển đến — tenshutsu todoke) tại tòa thị chính (yakuba/kuyakusho/shiyakusho) vẫn phải thực hiện trong vòng 14 ngày kể từ ngày bạn chuyển đến nơi ở. Đây là bước bắt buộc đầu tiên, vì nó tạo ra địa chỉ cư trú chính thức — tiền đề để làm mọi thủ tục sau đó: bảo hiểm y tế, My Number, mở tài khoản ngân hàng, đăng ký SIM điện thoại.
- Chuẩn bị giấy tờ trước khi đến tòa thị chính (chuẩn bị trước 1 ngày): Mang theo thẻ lưu trú (zairyu card hoặc thẻ lưu trú đặc định nếu đã có), hộ chiếu, và nếu chuyển từ nơi khác trong Nhật thì cần "tenshutsu shomeisho" (giấy chứng nhận chuyển đi) do tòa thị chính nơi ở cũ cấp.
- Đến quầy tenshutsu todoke của tòa thị chính nơi cư trú mới (trong vòng 14 ngày kể từ ngày chuyển đến): Điền form đăng ký chuyển đến (転入届/tenshutsu todoke). Nếu muốn, đăng ký luôn Thẻ lưu trú đặc định tại đây (tùy tòa thị chính có triển khai hay chưa).
- Đăng ký Bảo hiểm y tế quốc dân cùng lúc (nếu đủ điều kiện) (cùng ngày): Nhiều tòa thị chính cho phép làm cùng lúc với đăng ký cư trú, tiết kiệm một lượt đi lại. Cần thời hạn lưu trú trên 3 tháng và không có Shakai Hoken qua công ty.
- Nhận thông báo My Number (vài tuần sau): Nếu không chọn thẻ đặc định, bạn sẽ nhận thông báo My Number riêng qua đường bưu điện trong vài tuần sau đó, rồi tự đi làm thẻ My Number tại quầy.
- Đăng ký Bảo hiểm hưu trí quốc dân nếu cần (cùng ngày hoặc trong tuần đầu): Nếu 20-60 tuổi và không có Shakai Hoken, đăng ký Kokumin Nenkin ngay tại tòa thị chính, có thể làm cùng buổi với các thủ tục trên.
⚠️ Lỗi thường gặp: nhiều người Việt mới sang nghĩ chỉ cần đăng ký cư trú là xong, quên mất Bảo hiểm y tế quốc dân và Bảo hiểm hưu trí quốc dân là hai thủ tục RIÊNG BIỆT, cùng phải làm trong 14 ngày. Bỏ sót một trong hai có thể dẫn đến bị truy thu phí bảo hiểm nhiều tháng sau, hoặc gặp khó khi xin gia hạn tư cách lưu trú vì cơ quan xuất nhập cảnh có thể kiểm tra lịch sử đóng bảo hiểm hưu trí.
Bảo hiểm y tế quốc dân (Kokumin Kenko Hoken): điều kiện và điểm mới 2026
Bảo hiểm y tế quốc dân áp dụng cho người có thời hạn lưu trú trên 3 tháng, có đăng ký cư trú, và KHÔNG thuộc diện bảo hiểm xã hội công ty (Shakai Hoken) hoặc bảo hiểm người cao tuổi. Nếu bạn đi làm cho công ty có tham gia Shakai Hoken (thường là công ty chính thức, hợp đồng full-time), công ty sẽ tự động đăng ký bảo hiểm y tế cho bạn qua hệ thống Shakai Hoken — bạn không cần đăng ký Kokumin Kenko Hoken riêng.
Với du học sinh, thực tập sinh kỹ năng, hoặc người làm việc partime/tự do không có Shakai Hoken, bắt buộc phải tự đăng ký Kokumin Kenko Hoken trong vòng 14 ngày kể từ ngày chuyển đến hoặc từ ngày nghỉ việc ở công ty cũ. Nếu nộp trễ, bạn vẫn phải truy thu phí bảo hiểm về trước — không có chuyện được miễn khoản phí của thời gian chưa đăng ký.
Điểm mới cần lưu ý cho năm tài khóa 2026 (Reiwa 8): Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản cho phép các địa phương, tùy mức độ sẵn sàng, áp dụng dần cơ chế THU TRƯỚC MỘT LẦN (前納/zennō) phí bảo hiểm y tế quốc dân năm đầu tiên đối với người mới nhập cảnh vào Nhật (tức người không có địa chỉ tại Nhật vào ngày 1/1 năm đó). Mục đích là hạn chế tình trạng nợ đọng phí bảo hiểm của người mới đến — một vấn đề mà nhiều tòa thị chính từng gặp phải. Quận Shinjuku (Tokyo) đã công bố kế hoạch áp dụng chế độ thu trước này.
ℹ️ Nếu bạn sắp chuyển đến sống ở Tokyo (đặc biệt khu Shinjuku) hoặc các thành phố lớn khác, hãy hỏi rõ nhân viên quầy bảo hiểm: "国民健康保険料の前納制度はありますか" (Có chế độ thu trước phí bảo hiểm y tế quốc dân không?) để chuẩn bị đủ tiền mặt/chuyển khoản ngay trong ngày đăng ký, tránh bị động.
Bảo hiểm hưu trí quốc dân (Kokumin Nenkin): mức phí và cách xin miễn giảm
Mọi người từ 20 đến 60 tuổi có địa chỉ cư trú tại Nhật đều có nghĩa vụ tham gia Bảo hiểm hưu trí quốc dân (Kokumin Nenkin), kể cả người nước ngoài, trừ khi đã tham gia Shakai Hoken qua công ty (trong trường hợp đó phần hưu trí đã được công ty đóng gộp trong Shakai Hoken, gọi là Kosei Nenkin).
Khoản chi | Chi phí (JPY) | Ghi chú |
|---|
Bảo hiểm hưu trí quốc dân (Kokumin Nenkin) — năm tài khóa 2026 (04/2026-03/2027) | 17.920 yên/tháng | Reiwa 8, theo Japan Pension Service (nenkin.go.jp) |
Gia hạn thời hạn lưu trú — nộp tại quầy (hiện hành) | 6.000 yên | áp dụng từ 01/04/2025 |
Gia hạn thời hạn lưu trú — nộp online (hiện hành) | 5.500 yên | áp dụng từ 01/04/2025 |
Thay đổi tư cách lưu trú — nộp tại quầy (hiện hành) | 6.000 yên | áp dụng từ 01/04/2025 |
Thay đổi tư cách lưu trú — nộp online (hiện hành) | 5.500 yên | áp dụng từ 01/04/2025 |
|
Nếu thu nhập của bạn thấp (ví dụ du học sinh không đi làm thêm nhiều, hoặc mới sang chưa có việc ổn định), bạn có thể xin miễn hoặc hoãn một phần/toàn phần phí bảo hiểm hưu trí quốc dân tại tòa thị chính hoặc văn phòng bảo hiểm hưu trí (nenkin jimusho). Lưu ý quan trọng: chế độ miễn/hoãn này KHÔNG tự động gia hạn — bạn phải nộp đơn xin lại mỗi năm, thường vào khoảng tháng 6-7 khi năm tài khóa mới bắt đầu.
⚠️ Lỗi thường gặp: một số du học sinh nghĩ "không đi làm thì không cần đóng nenkin", nhưng thực tế vẫn phải đăng ký và xin giấy miễn/hoãn chính thức (gọi là 学生納付特例 — chế độ đặc biệt cho học sinh). Nếu không đăng ký gì cả, hệ thống vẫn ghi nhận là nợ phí bảo hiểm, có thể ảnh hưởng khi sau này xin gia hạn tư cách lưu trú hoặc vĩnh trú, vì cơ quan xuất nhập cảnh có quyền xem xét lịch sử đóng bảo hiểm hưu trí như một tiêu chí đánh giá ý thức tuân thủ pháp luật.
Thuế cư trú (Juminzei): vì sao mới sang chưa phải đóng ngay
Một điểm nhiều người mới sang hay nhầm lẫn là thời điểm bắt đầu phải đóng thuế cư trú (住民税/Juminzei). Nghĩa vụ đóng thuế cư trú của một năm tài khóa được xác định theo nơi cư trú vào đúng ngày 1 tháng 1 năm đó — đây là mốc "chụp ảnh" duy nhất mà cơ quan thuế dùng để xác định ai phải đóng.
Nếu bạn sang Nhật sau ngày 1/1/2026 (ví dụ tháng 3, tháng 6, hay tháng 7/2026 như thời điểm bài viết này), bạn sẽ KHÔNG phải đóng thuế cư trú cho năm tài khóa 2026, vì vào ngày 1/1/2026 bạn chưa có địa chỉ cư trú tại Nhật. Tuy nhiên, nghĩa vụ thuế cư trú sẽ bắt đầu phát sinh cho năm tài khóa 2027, tính trên thu nhập bạn kiếm được tại Nhật trong năm 2026 (từ tháng bạn bắt đầu đi làm cho đến hết năm).
Nói cách khác, khoản thuế cư trú đầu tiên bạn phải đóng thường đến muộn hơn bạn nghĩ — thường là giấy báo thuế gửi về vào khoảng tháng 6/2027, dựa trên thu nhập năm 2026. Nhiều người Việt bất ngờ khi nhận hóa đơn thuế cư trú lớn vào năm thứ hai vì không dự trù trước khoản này, nên hãy chủ động để dành một phần thu nhập ngay từ năm đầu.
Lệ phí lưu trú sắp tăng mạnh: nên làm gia hạn/vĩnh trú sớm hay chờ
Đây là thông tin quan trọng nhất cho người có kế hoạch ở Nhật lâu dài. Quốc hội Nhật đã thông qua Luật sửa đổi Luật Kiểm soát xuất nhập cảnh vào ngày 29/05/2026, cho phép tăng mạnh lệ phí các thủ tục liên quan đến tư cách lưu trú. Ngày 24/06/2026, Cục xuất nhập cảnh công bố phương án lệ phí mới, dự kiến áp dụng sớm nhất từ tháng 10/2026 sau khi hoàn tất lấy ý kiến công chúng (public comment) và ban hành nghị định.
Loại thủ tục | Lệ phí hiện hành (từ 01/04/2025) | Lệ phí mới dự kiến (công bố 24/06/2026) |
|---|
Gia hạn/thay đổi tư cách — còn hạn 3 tháng trở xuống | 6.000 yên (quầy) / 5.500 yên (online) | 10.000 yên |
Gia hạn/thay đổi tư cách — thời hạn 1 năm | 6.000 yên (quầy) / 5.500 yên (online) | 33.000 yên |
Gia hạn/thay đổi tư cách — thời hạn 3-5 năm | 6.000 yên (quầy) / 5.500 yên (online) | 64.000 yên |
Gia hạn/thay đổi tư cách — thời hạn 5 năm trở lên | 6.000 yên (quầy) / 5.500 yên (online) | 75.000 yên |
Xin vĩnh trú | 10.000 yên (quầy) / 9.000 yên (online) | 200.000 yên |
⚠️ Mức tăng đặc biệt lớn ở khoản xin vĩnh trú: từ 10.000 yên hiện hành lên tới 200.000 yên theo phương án mới — gấp 20 lần. Nếu bạn đang đủ điều kiện hoặc gần đủ điều kiện xin vĩnh trú (thường sau 10 năm cư trú liên tục, hoặc 5 năm với một số diện đặc biệt như vợ/chồng người Nhật, cao học nhân lực chất lượng cao), nên cân nhắc nộp hồ sơ CÀNG SỚM CÀNG TỐT trước khi mức phí mới có hiệu lực (dự kiến sớm nhất tháng 10/2026).
Lưu ý đây mới là phương án đã công bố, còn đang trong giai đoạn lấy ý kiến công chúng và chưa có nghị định chính thức tại thời điểm 06/07/2026. Mốc áp dụng "sớm nhất tháng 10/2026" có thể lùi lại. Dù vậy, xu hướng tăng phí gần như chắc chắn sẽ xảy ra, nên đây là lúc hợp lý để rà soát lại hồ sơ lưu trú của bạn và gia đình, đặc biệt nếu trong 30 ngày đầu mới sang bạn đã xác định lộ trình ở Nhật dài hạn.
Mẹo thực tế cho người Việt mới sang Nhật
- Đi cùng người biết tiếng Nhật hoặc mang theo bản dịch tên các thủ tục (tenshutsu todoke, Kokumin Kenko Hoken, Kokumin Nenkin) vì không phải quầy nào cũng có nhân viên nói tiếng Việt hoặc tiếng Anh
- Chụp ảnh/scan lại toàn bộ giấy tờ đã nộp (đơn đăng ký, biên lai, phiếu hẹn) ngay sau mỗi lần đến tòa thị chính hoặc Cục xuất nhập cảnh, để đối chiếu nếu có sai sót về sau
- Nếu ở chung nhà với người Việt khác cùng mới sang, có thể sắp xếp đi tòa thị chính cùng lúc để tiết kiệm thời gian, nhưng mỗi người vẫn phải làm thủ tục đăng ký riêng bằng thẻ lưu trú của mình
- Với Bảo hiểm hưu trí quốc dân, nếu chưa chắc chắn về thu nhập trong năm, cứ mạnh dạn hỏi về chế độ miễn/hoãn ngay từ đầu — xin miễn/hoãn đúng quy trình vẫn tốt hơn nhiều so với để nợ phí không đăng ký gì
- Theo dõi thông tin cập nhật về mức lệ phí lưu trú mới qua trang moj.go.jp/isa hoặc hỏi văn phòng luật sư/gyoseishoshi (hành chính thư sĩ) nếu bạn có kế hoạch xin vĩnh trú trong năm 2026-2027
- Giữ lại tất cả biên lai đóng Kokumin Nenkin và Kokumin Kenko Hoken — đây là bằng chứng lịch sử đóng bảo hiểm, có thể cần khi xin gia hạn tư cách lưu trú hoặc vĩnh trú sau này
Checklist 30 ngày đầu mới sang Nhật 2026
- Trong vòng 14 ngày: mang thẻ lưu trú (zairyu card hoặc thẻ lưu trú đặc định mới) đến tòa thị chính (yakuba/kuyakusho) nơi cư trú làm thủ tục chuyển đến (tenshutsu todoke)
- Cân nhắc đăng ký Thẻ lưu trú đặc định (特定在留カード) ngay tại quầy Cục xuất nhập cảnh hoặc quầy chuyển đến nếu muốn gộp My Number vào 1 thẻ (tự nguyện, không bắt buộc)
- Trong vòng 14 ngày kể từ ngày chuyển đến: đăng ký Bảo hiểm y tế quốc dân (Kokumin Kenko Hoken) nếu không có Shakai Hoken qua công ty
- Đăng ký Bảo hiểm hưu trí quốc dân (Kokumin Nenkin) nếu 20-60 tuổi và không tham gia Shakai Hoken; chuẩn bị mức phí 17.920 yên/tháng (Reiwa 8) hoặc làm hồ sơ xin miễn/hoãn nếu thu nhập thấp
- Nhận thông báo My Number (hoặc đăng ký cùng lúc nếu chọn thẻ lưu trú đặc định)
- Mở tài khoản ngân hàng (cần địa chỉ cư trú đã đăng ký, thẻ lưu trú, con dấu hoặc chữ ký tùy ngân hàng)
- Đăng ký SIM/hợp đồng điện thoại di động
- Hỏi tòa thị chính về việc có bị thu trước (zennō) phí bảo hiểm y tế quốc dân năm đầu hay không — đặc biệt nếu ở Shinjuku hoặc các quận đã áp dụng chính sách 2026
- Lưu lại phiếu hẹn, biên lai đã nộp ở Cục xuất nhập cảnh và tòa thị chính để đối chiếu nếu có sai sót
- Nếu có kế hoạch gia hạn/xin vĩnh trú, cân nhắc làm sớm trước khi mức lệ phí mới (dự kiến từ 10/2026) có hiệu lực
Câu hỏi thường gặp
Thẻ lưu trú đặc định (特定在留カード) có bắt buộc phải đổi không?
Không. Đây là loại thẻ tự nguyện, tích hợp zairyu card với My Number vào một thẻ, áp dụng từ 14/06/2026. Nếu không muốn, bạn vẫn được cấp thẻ lưu trú kiểu mới (không gộp My Number) và tự đăng ký My Number riêng như trước. Người mới nhập cảnh có thể đăng ký ngay tại Cục xuất nhập cảnh hoặc tại quầy tenshutsu todoke của tòa thị chính.
Nộp muộn đăng ký Bảo hiểm y tế quốc dân quá 14 ngày thì sao?
Bạn vẫn phải đăng ký và bị truy thu phí bảo hiểm tính từ ngày đủ điều kiện tham gia (thường là ngày chuyển đến hoặc ngày nghỉ việc ở công ty cũ), không được miễn khoản phí của những tháng chưa đăng ký. Vì vậy nên làm ngay trong 14 ngày đầu để tránh dồn phí.
Mới sang Nhật giữa năm 2026 có phải đóng thuế cư trú (Juminzei) ngay không?
Không. Nghĩa vụ thuế cư trú của một năm tài khóa được xác định theo nơi cư trú vào đúng ngày 1/1 năm đó. Người sang Nhật sau 1/1/2026 sẽ không phải đóng thuế cư trú cho năm tài khóa 2026, nhưng sẽ bắt đầu phát sinh nghĩa vụ thuế cư trú năm tài khóa 2027, tính trên thu nhập kiếm được tại Nhật trong năm 2026.
Có nên gia hạn tư cách lưu trú hoặc xin vĩnh trú ngay bây giờ không?
Nếu bạn có kế hoạch gia hạn hoặc xin vĩnh trú trong 1-2 năm tới, nên cân nhắc làm sớm. Lệ phí hiện hành (từ 01/04/2025) là 6.000 yên (gia hạn/thay đổi tư cách, nộp quầy) và 10.000 yên (vĩnh trú, nộp quầy), nhưng phương án lệ phí mới công bố 24/06/2026 có thể tăng mạnh — ví dụ vĩnh trú lên tới 200.000 yên — dự kiến áp dụng sớm nhất từ tháng 10/2026.
Bảo hiểm hưu trí quốc dân có bắt buộc với du học sinh và thực tập sinh không?
Có, về nguyên tắc mọi người từ 20-60 tuổi có địa chỉ cư trú tại Nhật đều phải tham gia Kokumin Nenkin nếu không có Shakai Hoken qua công ty, kể cả du học sinh. Tuy nhiên du học sinh và người thu nhập thấp có thể nộp đơn xin miễn/hoãn phí (học sinh nenkin tokurei) tại tòa thị chính, phải xin lại mỗi năm vì không tự động gia hạn.
Bài viết dựa trên thông tin xác minh tại thời điểm 06/07/2026 từ Cục xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản (moj.go.jp/isa), Japan Pension Service (nenkin.go.jp) và Bộ Nội vụ Truyền thông Nhật Bản. Chính sách lệ phí lưu trú mới (dự kiến 10/2026) đang trong giai đoạn lấy ý kiến công chúng nên có thể điều chỉnh — độc giả nên kiểm tra lại trước khi nộp hồ sơ.
