Làm thêm để trang trải học phí ở Nhật

Học phí đại học tư ở Nhật trung bình 900.000-1.300.000 yên/năm, chưa kể ký túc xá hay tiền ăn — với phần lớn du học sinh Việt Nam, làm thêm không phải để "có thêm tiền tiêu vặt" mà là khoản bù đắp sống còn cho học phí kỳ tới.

Nhưng làm thêm ở Nhật không phải cứ có sức là làm: phải xin phép trước, bị giới hạn giờ nghiêm ngặt, và có cả danh sách ngành nghề cấm tuyệt đối mà vi phạm có thể dẫn tới trục xuất.

Bài này tổng hợp đúng những gì đang áp dụng tại thời điểm 06/07/2026: từ thủ tục xin giấy phép, mức lương tối thiểu Tokyo, đến các thay đổi thuế 2025-2026 tác động trực tiếp đến túi tiền của du học sinh và người bảo lãnh.

Tóm tắt nhanh

• Muốn làm thêm hợp pháp, du học sinh bắt buộc phải có Giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú (資格外活動許可) — xin đồng thời lúc nhập cảnh/đổi visa sẽ được cấp phép bao quát ngay, miễn phí.
• Trần giờ làm là 28 giờ/tuần (cộng dồn mọi nơi làm, tính theo bất kỳ 7 ngày liên tục nào), riêng kỳ nghỉ dài của trường được tối đa 8 giờ/ngày.
• Lương tối thiểu Tokyo hiện là 1.226 yên/giờ (từ 03/10/2025); làm đủ trần 28 giờ/tuần thu nhập gộp khoảng 137.000-147.000 yên/tháng, thực nhận khoảng 120.000 yên.
• Ngành cấm tuyệt đối gồm quán rượu đêm khuya, pachinko, mahjong kinh doanh, cơ sở giải trí người lớn (fuzoku eigyo) — vi phạm có thể phạt tù đến 3 năm, phạt tiền đến 3 triệu yên, kèm nguy cơ bị trục xuất.
• Từ 2025, mốc thuế 103 vạn yên đã nâng lên 123 vạn yên; nếu là người phụ thuộc 19-22 tuổi được khai giảm trừ, trần riêng cho khấu trừ đặc biệt là 150 vạn yên/năm — đây là ngưỡng thuế, khác hoàn toàn giới hạn 28 giờ/tuần.

Giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú là gì và tại sao bắt buộc phải có

• Thông tin xác minh: 06/07/2026
• Trần giờ làm thêm: 28 giờ/tuần (mọi nơi làm cộng dồn)
• Trần giờ kỳ nghỉ dài: 8 giờ/ngày
• Lương tối thiểu Tokyo: 1.226 yên/giờ (từ 03/10/2025)
• Lệ phí xin phép: Miễn phí

Tư cách lưu trú 'Ryugaku' (du học) về bản chất không cho phép đi làm — mục đích khai báo với Nhật là để học, không phải để lao động. Vì vậy, muốn làm thêm bất kỳ công việc gì có trả lương, bạn phải xin 資格外活動許可 (Shikakugai Katsudo Kyoka — Giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú) tại Cục quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú (ISA) nơi bạn cư trú.

Điểm nhiều bạn không để ý: nếu xin phép này đồng thời với thủ tục nhập cảnh tại sân bay (khi lần đầu đặt chân đến Nhật bằng visa du học) hoặc lúc làm thủ tục đổi tư cách lưu trú, bạn sẽ được cấp luôn giấy phép bao quát (包括許可). Loại phép bao quát này cho phép làm nhiều nơi khác nhau cùng lúc — quán ăn, cửa hàng tiện lợi, gia sư — miễn tổng thời gian ở tất cả các nơi không vượt giới hạn cho phép. Bạn không cần xin lại giấy phép riêng cho từng công việc mới, chỉ cần đảm bảo công việc đó không thuộc danh mục cấm.

Nếu vì lý do nào đó bạn không xin lúc nhập cảnh (ví dụ nhập cảnh trước 2020, đổi mục đích lưu trú sau này, hoặc cán bộ hải quan không hỏi), bạn phải chủ động ra văn phòng Cục xuất nhập cảnh gần nhất để làm thủ tục riêng. Tuyệt đối không đi làm trước khi có dấu xác nhận trên thẻ ngoại kiều (zairyu card) — đi làm khi chưa có phép, dù chỉ một buổi, đã được xem là hành vi lao động bất hợp pháp.

Điều kiện áp dụng và ai cần xin phép

• Áp dụng cho toàn bộ du học sinh mang tư cách lưu trú 'Ryugaku', không phân biệt học tiếng, trung cấp, cao đẳng hay đại học/sau đại học.
• Áp dụng cả với người đã có thẻ ngoại kiều nhưng chưa từng xin phép làm thêm trước đó — không có ngoại lệ 'học lâu rồi nên không cần xin'.
• Không áp dụng giới hạn 28 giờ/tuần cho các kỳ nghỉ chính thức của trường (nghỉ hè, nghỉ đông, nghỉ xuân) — những giai đoạn này được nới lên tối đa 8 giờ/ngày, nhưng bạn cần xác nhận với nhà trường ngày nào là 'kỳ nghỉ dài' theo quy định của chính trường đó, vì cách tính có thể khác nhau giữa các trường.
• Sinh viên hệ nghiên cứu sinh, dự bị đại học (kenkyusei) cũng thuộc diện phải xin phép như sinh viên chính quy.
• Nếu chuyển trường hoặc gia hạn tư cách lưu trú, giấy phép hoạt động ngoài tư cách vẫn có hiệu lực đi kèm thẻ ngoại kiều, không cần xin lại trừ khi đổi loại tư cách lưu trú.

Quy trình xin giấy phép làm thêm

1. Chuẩn bị hồ sơ (Chuẩn bị trước 1-2 ngày): Chuẩn bị Đơn xin phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú (tải mẫu trên trang moj.go.jp), thẻ ngoại kiều (zairyu card) bản gốc, và nếu đã có nơi làm cụ thể thì kèm hợp đồng lao động hoặc giấy xác nhận công việc ghi rõ ngành nghề, số giờ làm dự kiến, mức lương.
2. Nộp đơn tại Cục xuất nhập cảnh (Trong ngày, không cần hẹn trước ở hầu hết văn phòng): Mang hồ sơ đến văn phòng Cục quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú (ISA) khu vực bạn đăng ký cư trú. Nếu xin đồng thời lúc làm thủ tục nhập cảnh hoặc đổi tư cách lưu trú, chỉ cần đánh dấu vào ô xin phép hoạt động ngoài tư cách trên cùng bộ hồ sơ, không cần nộp riêng.
3. Nhận dấu xác nhận trên thẻ ngoại kiều (Ngay lập tức đến vài ngày nếu xin riêng): Nếu được duyệt (thường là ngay khi xin đồng thời lúc nhập cảnh), mặt sau thẻ ngoại kiều sẽ có dòng ghi rõ được phép làm thêm trong giới hạn 28 giờ/tuần, không thuộc ngành nghề giải trí (kiểu chữ tiếng Nhật: 資格外活動許可（風俗営業等の従事を除く）). Kiểm tra kỹ dòng này trước khi bắt đầu công việc đầu tiên.
4. Xuất trình khi được tuyển dụng (Mỗi lần ứng tuyển): Khi đi phỏng vấn làm thêm, mang theo thẻ ngoại kiều để chủ sử dụng lao động kiểm tra dấu cho phép. Từ 14/06/2026, một số bạn có thể đã chuyển sang Thẻ lưu trú đặc định (特定在留カード) tích hợp My Number — thẻ này vẫn ghi rõ tình trạng cho phép làm thêm, chủ lao động có trách nhiệm kiểm tra trước khi nhận vào làm.
5. Theo dõi giờ làm liên tục (Hàng tuần, trong suốt thời gian du học): Tự lập bảng excel hoặc ghi chú ghi lại số giờ làm ở từng nơi theo từng ngày, cộng dồn theo cách tính 'bất kỳ 7 ngày liên tục nào' — không phải theo tuần dương lịch cố định.

Thu nhập thực tế: làm đủ giờ được bao nhiêu tiền

Con số 1.226 yên/giờ là mức lương tối thiểu vùng Tokyo hiện hành, do Cục Lao động Tokyo (thuộc Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi — mhlw.go.jp/jsite) công bố, áp dụng từ 03/10/2025. Đây là mức cao nhất trong 47 tỉnh thành Nhật Bản; các tỉnh khác như Osaka, Aichi thường thấp hơn 50-150 yên/giờ, còn các tỉnh nông thôn có thể thấp hơn Tokyo 200-300 yên/giờ.

Vì trần giờ làm là cố định (28 giờ/tuần), thu nhập của bạn chỉ có thể tăng bằng cách chuyển sang nơi làm trả lương cao hơn (ví dụ dạy tiếng Việt, phiên dịch, trợ giảng thay vì phục vụ quán ăn phổ thông), chứ không thể tăng bằng cách làm nhiều giờ hơn — đây là khác biệt lớn so với đi làm thêm ở nhiều nước khác.

Ngành nghề cấm tuyệt đối — dù có giấy phép vẫn không được làm

• Quán rượu, quán bar phục vụ đêm khuya có tiếp viên (kyabakura, snack bar theo mô hình có nữ/nam tiếp viên phục vụ khách)
• Pachinko, pachislot — kể cả vị trí nhân viên phục vụ, không chỉ người chơi
• Mahjong kinh doanh (mahjong kinh doanh có thu phí, không phải chơi giải trí thông thường)
• Các cơ sở giải trí người lớn dưới mọi hình thức
• Một số công việc giao hàng/phục vụ tại các cơ sở liên quan đến ngành trên cũng bị tính là vi phạm, dù bản thân công việc không trực tiếp phục vụ khách

Lý do luật quy định nghiêm khắc như vậy là để tách bạch rõ mục đích lưu trú (học tập) khỏi các ngành nghề dễ phát sinh vấn đề xã hội. Khi phỏng vấn xin việc làm thêm, nếu không chắc công việc có thuộc diện cấm hay không (đặc biệt các quán ăn/bar mở cửa muộn), nên hỏi thẳng chủ quán về loại giấy phép kinh doanh (営業許可) họ đang có, hoặc hỏi văn phòng hỗ trợ du học sinh của trường trước khi nhận việc.

Thuế 2025-2026 ảnh hưởng gì đến thu nhập làm thêm

Cải cách thuế có hiệu lực từ năm 2025 đã nâng mốc 'bức tường 103 vạn yên' (103万円の壁) — ngưỡng thu nhập bắt đầu chịu thuế thu nhập cá nhân — lên 123 vạn yên (1.230.000 yên), áp dụng cho thu nhập phát sinh từ năm 2025. Riêng phần thuế khấu trừ tại nguồn (gensen choshu) từ lương hoặc lương hưu thì áp dụng mốc mới cho các khoản chi trả TỪ ngày 01/01/2026 trở đi — nghĩa là nếu bạn nhận lương tháng 12/2025 nhưng công ty trả vào tháng 1/2026, khoản đó đã tính theo quy định mới.

Với du học sinh được người thân tại Nhật (cha mẹ, cô dì chú bác đã định cư/có tư cách lưu trú dài hạn) bảo lãnh và khai là người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh, có một điểm quan trọng cần phân biệt rõ: chế độ khấu trừ đặc biệt mới gọi là 特定親族特別控除 (dành cho người phụ thuộc trong độ tuổi 19-22) cho phép người phụ thuộc có thu nhập làm thêm lên đến 150 vạn yên (1.500.000 yên)/năm mà người bảo lãnh vẫn được hưởng khấu trừ thuế (mức khấu trừ tối đa 63 vạn yên), thay vì bị cắt khấu trừ ngay khi vượt 103 vạn yên như quy định cũ.

Nếu bạn làm đúng trần 28 giờ/tuần quanh năm với lương tối thiểu Tokyo, thu nhập gộp cả năm rơi vào khoảng 1,64-1,76 triệu yên — đã vượt mốc 123 vạn yên (ngưỡng chịu thuế cá nhân của chính bạn) và có thể vượt cả mốc 150 vạn yên (ngưỡng ảnh hưởng khấu trừ của người bảo lãnh) nếu làm liên tục không nghỉ. Nên trao đổi trước với người bảo lãnh và có thể hỏi thêm bộ phận tư vấn thuế miễn phí tại quận/thành phố nơi cư trú để tính toán cụ thể theo trường hợp của mình.

Lỗi thường gặp của du học sinh Việt Nam

• Đi làm ngay khi được nhận việc mà chưa kiểm tra kỹ dấu cho phép đã đóng trên thẻ ngoại kiều hay chưa — nhất là với các bạn đổi từ tư cách lưu trú khác sang du học.
• Tính tuần làm theo lịch (thứ Hai-Chủ nhật) thay vì theo bất kỳ chu kỳ 7 ngày liên tục nào, dẫn đến việc dồn ca cuối tuần này và đầu tuần sau mà không nhận ra đã vượt trần.
• Nhận lời làm thời vụ tại quán bar/izakaya mở cửa muộn mà không hỏi rõ loại hình kinh doanh, sau này mới biết thuộc diện fuzoku eigyo.
• Không giữ lại phiếu lương (kyuyo meisai) hàng tháng — khi gia hạn visa, Cục xuất nhập cảnh có thể yêu cầu đối chiếu thu nhập khai thuế với giờ làm, thiếu giấy tờ sẽ khó giải trình.
• Nhầm lẫn giữa hai mốc thuế: tưởng cứ thu nhập dưới 103 vạn yên (mốc cũ, đã lỗi thời) là an toàn tuyệt đối, trong khi mốc hiện hành đã là 123 vạn yên (với bản thân) và 150 vạn yên (với diện đặc định thân tộc đặc biệt nếu là người phụ thuộc).
• Không thông báo cho người bảo lãnh khi thu nhập làm thêm tăng lên, khiến người bảo lãnh khai thuế sai và bị truy thu sau này.

Mẹo thực tế cho du học sinh Việt Nam

• Ưu tiên xin giấy phép hoạt động ngoài tư cách ngay từ lúc làm thủ tục nhập cảnh hoặc đổi visa để được cấp phép bao quát, tránh phải đi lại Cục xuất nhập cảnh riêng sau này.
• Ưu tiên các công việc trả lương cao hơn mức tối thiểu để tối ưu thu nhập trong giới hạn giờ cố định: trợ giảng tiếng Việt, phiên dịch bán thời gian, trợ lý văn phòng cho công ty có giao dịch với Việt Nam thường trả cao hơn phục vụ quán ăn phổ thông 200-400 yên/giờ.
• Nếu làm nhiều nơi, chọn nơi có thể xếp ca linh hoạt để dễ điều chỉnh khi gần đến trần 28 giờ/tuần vào tuần có bài kiểm tra hoặc deadline học tập.
• Tận dụng đúng kỳ nghỉ dài của trường (nghỉ hè thường 1,5-2 tháng) để làm tối đa 8 giờ/ngày, đây là giai đoạn thu nhập cao nhất trong năm, nên cân nhắc làm thêm ca hoặc nhận việc thời vụ ngắn hạn.
• Nếu gia đình tại Việt Nam gửi tiền hỗ trợ học phí, nên tách bạch rõ khoản này với thu nhập làm thêm khi khai báo, tránh gây hiểu nhầm khi Cục xuất nhập cảnh xem xét hồ sơ gia hạn visa.
• Hỏi phòng hỗ trợ sinh viên quốc tế (ryugakusei ka) của trường về danh sách các nơi tuyển du học sinh đã từng làm việc, thường an toàn hơn tự tìm qua tin rao vặt không rõ nguồn gốc.

Việc cần làm trước khi bắt đầu làm thêm

1. Xin Giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú (資格外活動許可) tại Cục xuất nhập cảnh trước khi làm buổi làm thêm đầu tiên
2. Kiểm tra mặt sau thẻ ngoại kiều (zairyu card) đã đóng dấu cho phép chưa, hoặc thẻ lưu trú đặc định đã ghi trạng thái đúng chưa
3. Ghi lại lịch làm ở TẤT CẢ nơi làm, tự cộng dồn giờ theo tuần để không vượt 28 giờ/tuần
4. Xin xác nhận bằng văn bản với chủ sử dụng lao động về ngành nghề công việc, tránh nhầm vào danh sách cấm (fuzoku eigyo)
5. Giữ hợp đồng lao động, phiếu lương (kyuyo meisai) hàng tháng để đối chiếu khi gia hạn visa
6. Nếu là người phụ thuộc của người bảo lãnh tại Nhật, theo dõi tổng thu nhập năm so với mốc 123 vạn yên (thuế TNCN) và 150 vạn yên (đặc định thân tộc đặc biệt)
7. Trong kỳ nghỉ dài của trường, xác nhận với nhà trường ngày nghỉ chính thức để áp dụng đúng mức trần 8 giờ/ngày

Câu hỏi thường gặp

Du học sinh mới sang Nhật có được làm thêm ngay không?

Không. Phải xin Giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú (資格外活動許可) trước. Nếu xin đồng thời lúc làm thủ tục nhập cảnh tại sân bay hoặc lúc đổi tư cách lưu trú, bạn sẽ được cấp phép bao quát (包括許可) ngay, không cần chờ thêm. Nếu quên xin lúc đó, phải ra Cục xuất nhập cảnh địa phương làm riêng, và tuyệt đối không được đi làm trước khi có dấu cho phép trên thẻ ngoại kiều.

28 giờ/tuần tính theo tuần dương lịch hay theo cách nào?

Tính theo bất kỳ khoảng 7 ngày liên tục nào, không nhất thiết là thứ Hai đến Chủ nhật. Đây là điểm nhiều du học sinh hiểu sai — nếu bạn làm dồn cuối tuần này và đầu tuần sau, Cục xuất nhập cảnh vẫn có thể tính chồng lấn và phát hiện vượt trần. Cách an toàn nhất là tự lập bảng theo dõi giờ làm mỗi ngày ở tất cả nơi làm, cộng dồn liên tục.

Làm 2-3 chỗ cùng lúc có bị tính riêng từng nơi không?

Không. Giới hạn 28 giờ/tuần là tổng cộng TẤT CẢ nơi làm thêm cộng lại, không phải 28 giờ cho mỗi nơi. Nhiều bạn làm quán ăn 20 giờ/tuần rồi nhận thêm việc dạy tiếng Việt 10 giờ/tuần, tưởng mỗi việc tính riêng nhưng thực tế tổng 30 giờ đã vi phạm.

Làm thêm quá giờ có bị phát hiện và xử lý ngay không?

Việc phát hiện thường rơi vào lúc gia hạn tư cách lưu trú (visa) hoặc xin vĩnh trú/nhập quốc tịch sau này — Cục xuất nhập cảnh đối chiếu thu nhập khai thuế với giờ làm cho phép. Hậu quả có thể là không được gia hạn visa, bị coi là lao động bất hợp pháp (不法就労), và trường hợp nặng dẫn tới thủ tục trục xuất. Chủ sử dụng lao động biết mà vẫn để nhân viên làm vượt giờ cũng bị truy cứu.

Thu nhập làm thêm ảnh hưởng gì đến việc người bảo lãnh được khấu trừ thuế?

Nếu bạn là người phụ thuộc (19-22 tuổi) được cha mẹ hoặc người thân tại Nhật khai giảm trừ gia cảnh, từ 2025 mức trần thu nhập để người bảo lãnh còn được hưởng khấu trừ đặc biệt (特定親族特別控除) đã nâng lên 150 vạn yên/năm, thay vì mốc 103 vạn yên cũ. Đây là ngưỡng THUẾ, hoàn toàn khác với giới hạn 28 giờ/tuần theo luật xuất nhập cảnh — bạn phải tuân cả hai, không phải cứ dưới 150 vạn yên là được làm bao nhiêu giờ cũng được.

Bài dùng số liệu tính đến 06/07/2026; mức lương tối thiểu áp dụng từ tháng 10/2026 sẽ được công bố vào khoảng tháng 7-8/2026, du học sinh nên theo dõi lại trang mhlw.go.jp/jsite của tỉnh mình cư trú vào cuối mùa hè.