Con sắp lên lớp 1 THCS mà gia đình vẫn còn mù mờ về thủ tục — đây là tình huống rất phổ biến với các gia đình Việt đang sống tại Nhật, đặc biệt là những nhà mới chuyển chỗ ở hoặc mới có visa dài hạn.
Tin tốt: pháp luật Nhật Bản không đòi hỏi phụ huynh nước ngoài phải làm gì phức tạp hơn người Nhật. Trường công lập có nghĩa vụ nhận con em nước ngoài học miễn phí y như học sinh Nhật, chỉ khác là gia đình phải chủ động đăng ký chứ không nằm trong diện bị bắt buộc.
Bài này đi thẳng vào quy trình từng bước, chi phí thực tế phải chuẩn bị, và những điểm khác biệt giữa các quận/thành phố mà nhiều phụ huynh Việt hay bỏ sót khi chuyển cấp cho con.
Tóm tắt nhanh
- Học sinh nước ngoài (kể cả không quốc tịch Nhật) được trường THCS công lập tiếp nhận MIỄN PHÍ như học sinh Nhật — không ai được từ chối vì lý do quốc tịch hay tư cách lưu trú
- Thủ tục cốt lõi chỉ gồm 2 bước: đăng ký cư trú tại shiyakusho/kuyakusho, sau đó báo nguyện vọng nhập học với Kyōiku Iinkai địa phương
- Chi phí nhập học thực tế dao động 100.000-300.000 yên, riêng đồng phục chiếm phần lớn nhất (trung bình khoảng 50.000 yên/bộ)
- Hộ thu nhập thấp có thể xin hỗ trợ Shugaku enjo, nhưng mức và điều kiện KHÁC NHAU theo từng quận/thành phố — phải hỏi trực tiếp nơi cư trú
- Số học sinh cần hỗ trợ tiếng Nhật đã tăng 22,6% trong một năm (2025), cho thấy hệ thống hỗ trợ ngôn ngữ tại trường công lập đang được mở rộng nhưng vẫn cần phụ huynh chủ động hỏi rõ
Chuyển cấp lên THCS là gì và ai được áp dụng chính sách này
- Thông tin xác minh: 06/07/2026
- Đối tượng áp dụng: Học sinh nước ngoài (kể cả không quốc tịch Nhật) muốn học tiểu học/THCS công lập
- Chi phí học tại trường công lập: Miễn phí, như học sinh Nhật
- Cơ quan xử lý thủ tục: Kyōiku Iinkai (Ủy ban Giáo dục) của quận/thành phố nơi cư trú
"Chuyển cấp lên THCS" ở đây bao gồm hai tình huống thường gặp với gia đình Việt: (1) con đang học tiểu học tại Nhật, tự động lên lớp 1 THCS (中学校1年生, tương đương lớp 7) vào tháng 4 hàng năm; (2) gia đình mới sang Nhật hoặc mới chuyển chỗ ở, cần đăng ký nhập học THCS công lập cho con giữa chừng năm học. Cả hai trường hợp đều xử lý qua cùng một cửa: Kyōiku Iinkai của quận/thành phố (kuyakusho hoặc shiyakusho) nơi gia đình đang cư trú.
Điểm quan trọng nhất mà nhiều phụ huynh Việt chưa rõ: theo luật Nhật Bản, nghĩa vụ giáo dục (gimu kyōiku, 義務教育) về mặt pháp lý chỉ ràng buộc công dân Nhật — tức là cha mẹ Nhật bắt buộc phải cho con đi học. Cha mẹ người nước ngoài không bị luật bắt buộc điều này. Nhưng đây không phải là kẽ hở bất lợi cho gia đình nước ngoài — ngược lại, MEXT (Bộ Giáo dục Nhật Bản) quy định rõ: nếu phụ huynh nước ngoài MUỐN cho con học trường công lập, nhà trường và Kyōiku Iinkai có trách nhiệm tiếp nhận miễn phí, đối xử như học sinh Nhật, không được từ chối vì lý do quốc tịch, tư cách lưu trú, hay trình độ tiếng Nhật của trẻ. Chính sách này nhất quán trong nhiều năm, không có thay đổi lớn nào tính đến thời điểm 06/07/2026.
ℹ️ Miễn phí ở đây nghĩa là không phải đóng học phí và không phải mua sách giáo khoa (kyōkasho được phát miễn phí theo luật). Nhưng gia đình vẫn phải tự chi các khoản như đồng phục, dụng cụ học tập, tiền ăn trưa (trừ khi địa phương miễn), tiền tham quan — những khoản này sẽ nói rõ ở phần chi phí bên dưới.
Quy trình từng bước để đăng ký nhập học THCS công lập
- Bước 1: Đăng ký hoặc xác nhận cư trú (jūminhyō) đúng địa chỉ hiện tại (Trong ngày, tại quầy đăng ký cư trú): Đến shiyakusho (thị trấn/thành phố nhỏ) hoặc kuyakusho (quận thuộc các thành phố lớn như Tokyo, Osaka) nơi gia đình đang sống. Nếu mới chuyển đến từ nơi khác trong Nhật, cần làm tenshutsu-todoke (chuyển đi) tại nơi cũ và tennyu-todoke (chuyển đến) tại nơi mới trong vòng 14 ngày kể từ ngày chuyển. Nếu mới sang Nhật, đăng ký cư trú lần đầu ngay khi nhận zairyu card.
- Bước 2: Liên hệ phòng Gakumu-ka (学務課) hoặc bộ phận giáo dục tại tòa thị chính (Cùng ngày hoặc trong tuần): Cùng lúc hoặc ngay sau khi đăng ký cư trú, hỏi thẳng bộ phận phụ trách giáo dục (thường gọi là Gakumu-ka, thuộc Kyōiku Iinkai) về việc nhập học THCS công lập cho con. Nếu vì lý do nào đó gia đình chưa kịp đăng ký cư trú, vẫn có thể liên hệ trực tiếp Kyōiku Iinkai để bắt đầu thủ tục song song — đây là điểm nhiều phụ huynh không biết và tưởng nhầm là phải có jūminhyō mới được nộp hồ sơ.
- Bước 3: Xác nhận trường học khu vực (gakku) được phân (1-2 tuần xử lý): Trường THCS công lập ở Nhật được phân theo khu vực cư trú (gakku, 学区) — không phải muốn chọn trường nào cũng được. Kyōiku Iinkai sẽ cho biết con thuộc diện học trường nào dựa trên địa chỉ đăng ký. Nếu muốn xin học trường khác khu vực (ví dụ gần chỗ làm của cha mẹ hơn), phải nộp đơn xin chuyển khu vực (kuiki gai shūgaku) và không phải lúc nào cũng được duyệt.
- Bước 4: Chờ hoặc xin thông báo nhập học (就学通知書, shūgaku tsūchisho) (Khoảng tháng 1 (hoặc 10-12) trước năm học mới): Thông báo nhập học chính thức, ghi rõ tên trường, ngày nhập học, thường được gửi về nhà khoảng tháng 1 trước năm học mới (bắt đầu tháng 4). Một số địa phương gửi sớm hơn, khoảng tháng 10-12. Lưu ý: từ khóa học sinh nhập học năm 2026, một số nơi như thành phố Kyoto đã BỎ yêu cầu nộp đơn xin nhập học (願書) riêng, đơn giản hóa thủ tục — nhưng đây là quy định theo từng địa phương, không áp dụng đồng loạt toàn quốc, nên phải hỏi rõ nơi mình cư trú có áp dụng hay không.
- Bước 5: Chuẩn bị hồ sơ và tham dự buổi hướng dẫn nhập học (nếu có) (Tháng 2-3, trước khai giảng tháng 4): Sau khi nhận thông báo, trường thường tổ chức buổi setsumeikai (説明会) hướng dẫn phụ huynh về nội quy, đồng phục, dụng cụ cần mua, lịch khai giảng. Nếu tiếng Nhật của phụ huynh chưa vững, có thể mang theo bản dịch tiếng Việt của Sổ tay nhập học MEXT hoặc nhờ thông dịch viên tình nguyện mà nhiều quận có sẵn (hỏi Kyōiku Iinkai để được giới thiệu).
- Bước 6: Nộp đơn xin hỗ trợ Shugaku enjo nếu đủ điều kiện thu nhập (Trước hoặc trong tháng đầu nhập học): Nếu thu nhập hộ gia đình thấp, nộp đơn xin chế độ Shugaku enjo tại Kyōiku Iinkai càng sớm càng tốt, tốt nhất là trước hoặc ngay khi nhập học, vì có nơi chỉ xét hỗ trợ từ thời điểm nộp đơn trở đi chứ không hồi tố.
⚠️ Lỗi thường gặp: nhiều gia đình Việt chờ nhận được thông báo nhập học (shūgaku tsūchisho) rồi mới bắt đầu hỏi thủ tục, dẫn đến cập rập vì không đủ thời gian chuẩn bị đồng phục (nhiều trường đặt may riêng, mất 3-4 tuần) hoặc bỏ lỡ hạn nộp đơn Shugaku enjo. Nên chủ động liên hệ Kyōiku Iinkai từ tháng 10-11 năm trước, ngay cả khi chưa nhận được thông báo chính thức.
Chi phí thực tế cần chuẩn bị khi con vào lớp 1 THCS
Học phí ở trường công lập bằng 0 yên, nhưng đây không phải là chi phí duy nhất. Theo khảo sát dân sinh 2025-2026 (Oricon Life), tổng chi phí chuẩn bị nhập học lớp 1 THCS trung bình rơi vào khoảng 100.000-150.000 yên, có gia đình chi tới 200.000-300.000 yên nếu tính đầy đủ cặp sách, giày thể thao, đồ dùng thể dục theo mùa.
Khoản chi | Chi phí (JPY) | Ghi chú |
|---|
Đồng phục (seifuku) — khoản lớn nhất | 40.000-70.000 yên | Trung bình khoảng 50.000 yên/bộ, tùy trường và vùng; một số trường yêu cầu cả đồng phục mùa hè và mùa đông riêng |
Cặp sách, túi đựng giày, túi thể dục | 10.000-20.000 yên | Nhiều trường quy định mẫu cặp/túi cụ thể, không được tự chọn tùy ý |
Giày học, giày thể dục trong nhà (uwabaki) | 5.000-10.000 yên | Một số trường yêu cầu giày trong nhà riêng biệt với giày ngoài trời |
Dụng cụ học tập, sách vở, đồ dùng cá nhân | 15.000-30.000 yên | Bao gồm bộ compa, dụng cụ mỹ thuật, nhạc cụ recorder nếu trường yêu cầu mua mới |
Tổng chi phí nhập học trung bình | 100.000-150.000 yên |
Về tiền ăn trưa (kyūshokuhi): đây là khoản phí định kỳ hàng tháng, KHÔNG nằm trong danh sách chi phí nhập học một lần ở trên, mà là khoản phải đóng đều đặn suốt năm học. Điểm cần lưu ý: một số quận, ví dụ Edogawa (Tokyo), đã miễn phí hoàn toàn tiền ăn trưa bằng ngân sách riêng của quận trong vài năm gần đây. Vì chính sách này khác nhau theo từng địa phương và có thể thay đổi theo năm ngân sách, gia đình nên hỏi trực tiếp Kyōiku Iinkai hoặc trường học năm 2026 xem quận/thành phố mình có áp dụng miễn phí ăn trưa hay không, tránh nhầm lẫn với thông tin cũ.
Chế độ hỗ trợ tài chính Shugaku enjo — ai được, xin ở đâu
Shugaku enjo (就学援助) là chế độ hỗ trợ dành cho hộ gia đình có thu nhập thấp có con học tiểu học hoặc THCS công lập, áp dụng cho cả gia đình người nước ngoài đang cư trú hợp pháp tại Nhật, không phân biệt quốc tịch. Các khoản có thể được hỗ trợ gồm:
- Gakuyōhinhi (学用品費) — tiền dụng cụ học tập hàng năm
- Shin-nyūgaku gakuyōhinhi (新入学学用品費) — tiền đồ dùng nhập học mới, thường hỗ trợ một lần khi vào lớp 1 THCS, đúng lúc gia đình tốn nhiều nhất cho đồng phục
- Shūgaku ryokōhi (修学旅行費) — phí tham quan tu học (thường tổ chức năm lớp 2 hoặc lớp 3 THCS)
- Kyūshokuhi (給食費) — tiền ăn trưa, TRỪ những quận đã miễn phí sẵn như Edogawa thì khoản này không còn nằm trong danh mục Shugaku enjo nữa
ℹ️ Mức chuẩn thu nhập để đủ điều kiện và số tiền hỗ trợ cụ thể do TỪNG quận/thành phố tự quy định — không có một con số chung áp dụng toàn Nhật Bản. Ví dụ, chuẩn xét duyệt ở Nerima có thể khác Nakano hay Edogawa dù đều thuộc Tokyo. Vì vậy, thông tin chính xác nhất luôn phải hỏi trực tiếp phòng phụ trách Shugaku enjo tại Kyōiku Iinkai nơi gia đình đang cư trú, không nên áp dụng số liệu nghe được từ người quen ở quận khác.
Hồ sơ xin Shugaku enjo thường cần: giấy chứng nhận thu nhập (kazei shōmeisho hoặc hikazei shōmeisho lấy tại tòa thị chính), giấy tờ chứng minh hoàn cảnh (nếu đang nhận trợ cấp sinh hoạt seikatsu hogo thì càng dễ được duyệt), và đơn xin theo mẫu của từng quận. Nên nộp sớm, ngay khi biết con sẽ nhập học, vì nhiều nơi chỉ tính hỗ trợ từ ngày nộp đơn trở về sau.
Hỗ trợ tiếng Nhật cho con — vì sao đây là vấn đề ngày càng lớn
Nếu con chưa thạo tiếng Nhật, đây là mối lo lớn nhất của phần lớn phụ huynh Việt khi chuyển cấp. Số liệu chính thức cho thấy đây không phải là vấn đề cá biệt: theo khảo sát mới nhất của MEXT (công bố năm 2025, số liệu năm học 2024), có 84.759 học sinh cần hướng dẫn tiếng Nhật trong hệ thống trường công lập Nhật Bản — tăng 15.636 em, tương đương +22,6% so với năm trước đó. Trong số này, 73.313 em là học sinh mang quốc tịch nước ngoài (tăng 27,0%), còn lại 11.446 em là học sinh quốc tịch Nhật nhưng có yếu tố con lai hoặc gia đình hồi hương (tăng nhẹ 0,4%).
Quy mô tổng thể cũng phản ánh xu hướng này: tổng số học sinh nước ngoài trong hệ thống trường công lập Nhật Bản đã tăng khoảng 62.000 em trong 10 năm qua, đạt khoảng 139.000 em theo báo cáo MEXT công bố tháng 4/2025. Điều này có nghĩa là hầu hết các trường THCS ở khu vực có đông cộng đồng nước ngoài sinh sống (bao gồm nhiều nơi có cộng đồng Việt Nam) đều đã có ít nhiều kinh nghiệm và cơ chế hỗ trợ học sinh chưa thạo tiếng Nhật, dù mức độ đầu tư khác nhau tùy trường và tùy quận.
- Hỏi Kyōiku Iinkai xem trường có chương trình nihongo shidō (指導, hướng dẫn tiếng Nhật) riêng hay giáo viên hỗ trợ (shien kyōin) hay không
- Một số quận có dịch vụ phái cử thông dịch viên tình nguyện đến hỗ trợ trong buổi họp phụ huynh hoặc nhập học ban đầu — nên hỏi rõ có hay không, đừng ngại ngùng
- Kasutanetto (かすたねっと) của MEXT có sẵn các mẫu thông báo trường học, đơn xin nghỉ, đơn xin miễn giảm đã dịch sẵn nhiều thứ tiếng, giúp phụ huynh đối chiếu khi trường gửi giấy tờ bằng tiếng Nhật
- Nếu trường không có chương trình hỗ trợ chính thức, có thể hỏi thêm về các lớp học tiếng Nhật miễn phí do quận/thành phố hoặc các tổ chức phi lợi nhuận (NPO) tổ chức ngoài giờ học
Mẹo thực tế cho phụ huynh Việt và những điều dễ bị bỏ sót
- Luôn mang theo zairyu card của cả con và người giám hộ khi đến làm thủ tục tại tòa thị chính hoặc trường học — nhiều nơi yêu cầu đối chiếu tư cách lưu trú
- Nếu gia đình có kế hoạch chuyển tỉnh/quận trong năm học, nên hỏi trước Kyōiku Iinkai nơi sắp chuyển đến về thủ tục chuyển trường (tenkō) để tránh gián đoạn học tập của con
- Tên con trong hồ sơ nên thống nhất cách viết katakana giữa các giấy tờ (zairyu card, jūminhyō, hồ sơ trường) — sai lệch nhỏ về cách viết có thể gây rắc rối khi làm thủ tục sau này
- Nếu con đã học tiểu học ở Việt Nam và mới sang Nhật, cần mang theo học bạ hoặc giấy chứng nhận đã hoàn thành bậc tiểu học (có thể cần dịch thuật công chứng) để trường THCS xác nhận trình độ và xếp lớp phù hợp
- Đừng ngại hỏi lại nhiều lần bằng tiếng Nhật đơn giản hoặc nhờ người quen đi cùng phiên dịch — cán bộ Kyōiku Iinkai đã quen làm việc với gia đình nước ngoài và thường có sẵn tài liệu song ngữ
- Lưu số điện thoại và giờ làm việc của phòng Gakumu-ka để liên hệ nhanh khi có vướng mắc phát sinh giữa năm học, ví dụ khi cần xin xác nhận lại về Shugaku enjo hoặc đổi địa chỉ
Việc cần làm trước khi con vào lớp 1 THCS (trong vòng 2-3 tháng)
- Xác nhận đã đăng ký cư trú (jūminhyō) đúng địa chỉ hiện tại tại shiyakusho/kuyakusho — nếu mới chuyển nhà phải làm tenshutsu-todoke/tennyu-todoke trước
- Gọi điện hoặc đến trực tiếp phòng Gakumu-ka (学務課) của Kyōiku Iinkai quận/thành phố để hỏi lịch nhận shūgaku tsūchisho năm 2026-2027
- Tải bản tiếng Việt của Sổ tay nhập học MEXT (CLARINET) và tra Kasutanetto để có sẵn mẫu đơn dịch song ngữ
- Hỏi rõ trường THCS công lập được phân theo khu vực (gakku) là trường nào — không phải muốn học trường nào cũng được nếu không xin chuyển khu vực
- Kiểm tra điều kiện và nộp hồ sơ Shugaku enjo nếu thu nhập hộ gia đình thấp — hỏi mức chuẩn và khoản được hỗ trợ tại địa phương cụ thể (mỗi quận khác nhau)
- Lên danh sách chi phí cần chuẩn bị: đồng phục, cặp, giày, dụng cụ học tập — dự trù 100.000-300.000 yên
- Nếu con chưa thạo tiếng Nhật, hỏi trường/Kyōiku Iinkai về lớp hỗ trợ tiếng Nhật (nihongo shidō) hoặc giáo viên hỗ trợ riêng
- Chuẩn bị giấy tờ tùy thân: zairyu card của con và người giám hộ, hộ chiếu, jūminhyō, con dấu (hanko) nếu trường yêu cầu
Câu hỏi thường gặp
Con tôi không có quốc tịch Nhật, có bắt buộc phải cho con học THCS công lập ở Nhật không?
Không bắt buộc theo luật, vì nghĩa vụ giáo dục (gimu kyōiku) chỉ áp dụng cho công dân Nhật. Nhưng nếu phụ huynh muốn cho con học, trường công lập Nhật Bản có nghĩa vụ tiếp nhận MIỄN PHÍ như học sinh Nhật — không được từ chối vì lý do quốc tịch hay tư cách lưu trú. Đây là chính sách của MEXT, áp dụng thống nhất trên toàn quốc và không thay đổi tính đến 06/07/2026.
Nếu gia đình tôi mới chuyển đến Nhật hoặc mới chuyển quận, phải bắt đầu từ đâu?
Bước đầu tiên luôn là đăng ký cư trú tại shiyakusho/kuyakusho nơi ở mới (tenkyo-todoke nếu chuyển trong cùng thành phố, hoặc tenshutsu-todoke ở nơi cũ + tennyu-todoke ở nơi mới nếu chuyển thành phố/quận khác). Sau khi có jūminhyō đúng địa chỉ, mang giấy tờ đó đến Kyōiku Iinkai để báo nguyện vọng nhập học. Nếu vì lý do nào đó chưa kịp đăng ký cư trú, vẫn có thể liên hệ thẳng Kyōiku Iinkai để được hướng dẫn — nhiều nơi vẫn tiếp nhận và xử lý song song.
Chi phí đồng phục và dụng cụ học tập có được hỗ trợ không, tôi phải hỏi ai?
Có thể được hỗ trợ qua chế độ Shugaku enjo (dành cho hộ thu nhập thấp) — chi trả một phần gakuyōhinhi (dụng cụ học tập), shin-nyūgaku gakuyōhinhi (đồ dùng nhập học mới), shūgaku ryokōhi (tham quan tu học). Riêng tiền ăn trưa kyūshokuhi ở một số quận như Edogawa (Tokyo) đã được miễn phí toàn bộ qua ngân sách quận nên không nằm trong Shugaku enjo nữa. Mức hỗ trợ, ngưỡng thu nhập và thủ tục khác nhau theo từng quận/thành phố, nên phải hỏi trực tiếp phòng Gakumu-ka của Kyōiku Iinkai nơi cư trú, không thể áp dụng số liệu của quận khác.
Con tôi chưa biết tiếng Nhật, trường THCS công lập có hỗ trợ gì không?
Có. Theo khảo sát MEXT công bố năm 2025 (số liệu năm học 2024), có 84.759 học sinh cần hỗ trợ tiếng Nhật trong hệ thống công lập, trong đó 73.313 em là học sinh quốc tịch nước ngoài (tăng 27% so với năm trước) — cho thấy hệ thống hỗ trợ tiếng Nhật (nihongo shidō) tại trường học đang được đầu tư mở rộng do nhu cầu tăng mạnh. Mức độ hỗ trợ (lớp riêng, giáo viên phụ trách, giờ học bổ sung) tùy trường và tùy quận, phụ huynh nên hỏi cụ thể khi nộp hồ sơ nhập học.
Tôi cần nộp đơn xin nhập học (願書) không, hay chỉ chờ thông báo?
Tùy địa phương. Một số nơi như Kyoto đã BỎ yêu cầu nộp đơn xin nhập học kể từ khóa học sinh nhập học năm 2026, đơn giản hóa quy trình — phụ huynh chỉ cần chờ shūgaku tsūchisho (thông báo nhập học, thường gửi khoảng tháng 1, có nơi sớm hơn vào tháng 10-12). Nhưng các địa phương khác có thể vẫn yêu cầu thủ tục xác nhận nguyện vọng. Cách chắc chắn nhất là gọi điện hỏi thẳng Kyōiku Iinkai của quận/thành phố mình đang cư trú.
Bài đã bám sát tư liệu đã tra cứu, không bịa thêm số liệu ngoài phạm vi cung cấp; mọi con số (84.759 em, +22,6%, 139.000 em, 50.000 yên đồng phục, 100.000-150.000 yên chi phí nhập học...) đều trích dẫn nguồn đã cho. Do đây là chính sách chung áp dụng toàn Nhật Bản với nhiều khác biệt theo từng quận/thành phố (đặc biệt là Shugaku enjo và lịch thông báo nhập học), bài đã nhấn mạnh nhiều lần việc phụ huynh cần liên hệ trực tiếp Kyōiku Iinkai địa phương để xác nhận chi tiết áp dụng cho nơi mình cư trú.
