Nhiều người Việt ở Nhật vẫn nhầm lẫn giữa hai hệ thống bảo hiểm y tế công: Shakai Hoken (bảo hiểm xã hội của công ty, gồm y tế + hưu trí) và Kokumin Kenko Hoken — quốc dân khang hiểm (bảo hiểm y tế quốc dân, đóng qua tòa thị chính). Câu hỏi "đóng cái nào rẻ hơn, cái nào lợi hơn" không có đáp án chung cho tất cả, vì nó phụ thuộc vào loại hợp đồng lao động, quy mô công ty, thu nhập, và cả kế hoạch cư trú dài hạn tại Nhật.
Bài này so sánh trực diện hai chế độ theo số liệu có hiệu lực tính đến 06/07/2026, đồng thời cảnh báo một thay đổi chính sách quan trọng: từ tháng 6/2027, dữ liệu đóng phí Kokumin Kenko Hoken sẽ được đối chiếu với hồ sơ xin gia hạn tư cách lưu trú — một điểm mà rất nhiều người Việt đang bỏ qua.
Tóm tắt nhanh
- Shakai Hoken (công ty) được chia đôi phí 50/50 với chủ sử dụng lao động; Kokumin Kenko Hoken (quốc dân) người tham gia tự đóng 100%
- Từ kỳ lương 4/2026, phí y tế Kyokai Kenpo Tokyo là 9,85% + phí điều dưỡng 1,62% + phí hỗ trợ nuôi con mới 0,23% (thu từ lương 5/2026); phí hưu trí Kosei Nenkin vẫn 18,3% không đổi
- Mức trần đóng Kokumin Kenko Hoken năm tài khóa 2026 tăng lên tổng 113 vạn yên/năm, thêm khoản nạp góp hỗ trợ nuôi con 3 vạn yên áp dụng cho mọi độ tuổi
- Chỉ Shakai Hoken có Shobyo Teate-kin (trợ cấp nghỉ ốm) và Shussan Teate-kin (trợ cấp thai sản); Kokumin Kenko Hoken về nguyên tắc không có
- Từ 6/2027, dữ liệu nộp phí Kokumin Kenko Hoken sẽ liên kết với hệ thống xét duyệt gia hạn visa — nợ đọng và không xuất trình được giấy chứng nhận đã nộp có thể khiến hồ sơ gia hạn bị từ chối
- Từ 10/2026, bức tường lương 88.000 yên/tháng để bắt buộc vào Shakai Hoken sẽ bị bãi bỏ, ảnh hưởng trực tiếp đến lao động bán thời gian
Shakai Hoken và Kokumin Kenko Hoken khác nhau ở đâu
- Thông tin xác minh: 06/07/2026
- Phí y tế Kyokai Kenpo Tokyo (từ lương 4/2026): 9,85%
- Phí điều dưỡng (kaigo hoken, 40-64 tuổi): 1,62%
- Phí hỗ trợ nuôi con mới (từ lương 5/2026): 0,23%
- Phí hưu trí Kosei Nenkin (không đổi từ 9/2017): 18,3% (chia đôi 9,15%/bên)
- Trần đóng Kokumin Kenko Hoken năm tài khóa 2026: 113 vạn yên/năm
Về bản chất, cả hai đều là bảo hiểm y tế công bắt buộc theo Luật Bảo hiểm y tế Nhật Bản, cùng cho phép người tham gia chỉ trả 30% chi phí khám chữa bệnh (70% còn lại nhà nước/quỹ bảo hiểm chi trả). Khác biệt nằm ở cách tổ chức, ai đóng phí, và những quyền lợi đi kèm.
✅ Shakai Hoken (bảo hiểm công ty)
- Áp dụng cho người lao động chính thức hoặc part-time đủ điều kiện tại công ty tham gia Shakai Hoken
- Phí y tế + hưu trí chia đôi 50/50 giữa công ty và người lao động
- Có Shobyo Teate-kin (trợ cấp nghỉ ốm, khoảng 2/3 lương, tối đa 1 năm 6 tháng)
- Có Shussan Teate-kin (trợ cấp thai sản trước/sau sinh)
- Gồm cả phần hưu trí Kosei Nenkin (18,3%, chia đôi 9,15%/bên) — quyền lợi hưu trí cao hơn Kokumin Nenkin
- Đăng ký/khấu trừ qua công ty, không cần tự đi nộp
❌ Kokumin Kenko Hoken (bảo hiểm quốc dân)
- Áp dụng cho người không thuộc diện Shakai Hoken: du học sinh, freelancer, lao động thời vụ, người làm thêm giờ ít
- Tự đóng 100% phí, không có phần công ty hỗ trợ
- Về nguyên tắc KHÔNG có trợ cấp nghỉ ốm, trừ số ít tự quản có chế độ đặc biệt tạm thời (đa phần đã chấm dứt sau đại dịch)
- Không có trợ cấp thai sản dạng tiền mặt định kỳ như Shussan Teate-kin
- Chỉ là bảo hiểm y tế, không kèm phần hưu trí (hưu trí quốc dân Kokumin Nenkin đóng riêng)
- Tự đăng ký và nộp phí tại tòa thị chính (thị trấn/phường) nơi cư trú
Điều kiện để bắt buộc tham gia Shakai Hoken
Không phải cứ đi làm là được vào Shakai Hoken. Với lao động chính thức (seishain), hầu như công ty nào cũng bắt buộc tham gia ngay từ ngày đầu làm việc nếu công ty có đăng ký Shakai Hoken (bắt buộc với hầu hết pháp nhân). Nhưng với lao động bán thời gian (arbeit, part-time), điều kiện phức tạp hơn.
- Điều kiện hiện hành cho part-time tại công ty từ 51 nhân viên trở lên: giờ làm theo hợp đồng từ 20 giờ/tuần trở lên
- Lương tháng từ 88.000 yên trở lên (tương đương mốc 106 vạn yên/năm) — ĐIỀU KIỆN NÀY SẼ BỊ BÃI BỎ TỪ 10/2026
- Dự kiến làm việc trên 2 tháng liên tục
- Không phải học sinh/sinh viên hệ chính quy (trừ một số trường hợp học tại chức, học từ xa)
- Nếu công ty dưới 51 nhân viên, lao động part-time hiện tại thường KHÔNG bắt buộc vào Shakai Hoken dù đủ giờ làm — nhưng lộ trình đang siết dần quy mô công ty áp dụng
Thời điểm | Quy mô công ty bắt buộc áp dụng Shakai Hoken cho part-time |
|---|
Hiện tại (đến 9/2027) | Từ 51 nhân viên trở lên |
Từ 10/2027 | Từ 36 nhân viên trở lên |
Từ 10/2029 | Từ 21 nhân viên trở lên |
Từ 10/2032 | Từ 11 nhân viên trở lên |
Từ 10/2035 | Mọi quy mô doanh nghiệp (xóa điều kiện số nhân viên) |
⚠️ Từ tháng 10/2026, điều kiện lương tháng 88.000 yên (bức tường 106 vạn yên/năm) bị bãi bỏ. Nghĩa là nếu bạn làm ≥20 giờ/tuần tại công ty từ 51 nhân viên trở lên, hợp đồng trên 2 tháng và không phải học sinh chính quy, bạn PHẢI vào Shakai Hoken dù lương thấp hơn 88.000 yên/tháng. Nhiều người làm thêm lương thấp sẽ bất ngờ bị trừ thêm phí bảo hiểm mà không biết trước — nên chủ động hỏi phòng nhân sự từ bây giờ.
Bảng chi phí thực tế: đóng bao nhiêu mỗi tháng
Ví dụ minh họa cho người lao động tại Tokyo, lương gross 250.000 yên/tháng, dưới 40 tuổi (không phải đóng phí điều dưỡng kaigo hoken):
Khoản chi | Chi phí (JPY) | Ghi chú |
|---|
Phí y tế Shakai Hoken (9,85%, chia đôi còn 4,925% phần người lao động) | khoảng 12.313 yên/tháng | công ty đóng phần tương đương |
Phí hỗ trợ nuôi con mới (0,23%, chia đôi còn 0,115%) | khoảng 288 yên/tháng | áp dụng từ kỳ lương 5/2026 |
Phí hưu trí Kosei Nenkin (18,3%, chia đôi còn 9,15%) | khoảng 22.875 yên/tháng | công ty đóng phần tương đương |
Tổng Shakai Hoken (phần người lao động phải trả) | khoảng 35.476 yên/tháng | chưa gồm thuế thu nhập, thuế cư trú |
Kokumin Kenko Hoken (nếu KHÔNG có giảm trừ, thu nhập tương đương) | biến động theo từng tự quản, thường 15.000-25.000 yên/tháng cho phần y tế | |
Nhìn con số tuyệt đối, Shakai Hoken có vẻ "đắt" hơn vì gồm cả phần hưu trí 18,3% (dù chia đôi vẫn là 9,15%). Nhưng vì công ty gánh nửa phí và Kosei Nenkin cho quyền lợi hưu trí cao hơn hẳn Kokumin Nenkin về sau, nên xét tổng thể, người có việc làm ổn định thường lợi hơn khi vào Shakai Hoken — chưa kể quyền lợi Shobyo Teate-kin nếu ốm dài ngày.
Chế độ giảm trừ Kokumin Kenko Hoken — ai được, mức nào
Điểm mạnh của Kokumin Kenko Hoken là có cơ chế giảm trừ (軽減) tự động theo thu nhập hộ gia đình năm trước, không cần nộp đơn riêng — chỉ cần đã khai báo thuế (kể cả khai thu nhập = 0 yên) tại tòa thị chính.
- Khai báo thuế cư trú (住民税申告) (trong năm đầu cư trú): Ngay cả khi không có thu nhập tại Nhật (ví dụ mới nhập cảnh, du học sinh chưa đi làm thêm), vẫn phải khai báo tại tòa thị chính để hệ thống có dữ liệu thu nhập = 0 yên, làm căn cứ xét giảm trừ tự động.
- Hệ thống tự động đối chiếu thu nhập hộ (tự động, không cần nộp đơn): Tòa thị chính tự đối chiếu tổng thu nhập hộ với ngưỡng quy định để xếp vào 1 trong 3 mức giảm trừ: 70%, 50%, hoặc 20% cho phần quân đẳng cắt (均等割) và phần bình đẳng cắt (平等割).
- Nhận thông báo mức phí đã áp dụng giảm trừ (thường vào tháng 6-7 hàng năm): Thông báo đóng phí (納入通知書) gửi về địa chỉ đăng ký sẽ ghi rõ mức phí sau giảm trừ. Ngưỡng giảm 70% áp dụng khi tổng thu nhập hộ ≤ 43 vạn yên + 10 vạn yên × (số người có thu nhập từ lương trừ 1 người).
- Nếu mới nhập cảnh giữa năm, cân nhắc chế độ nộp trước (áp dụng khi đăng ký lần đầu): Từ 4/2026, tòa thị chính có thể áp dụng chế độ nộp phí trước (前納) cho người mới tham gia trong năm đầu tiên. Ví dụ nhập cảnh 25/9, phí quân đẳng cắt bình quân toàn quốc khoảng 52.000 yên/năm, sau giảm 70% còn khoảng 16.000 yên/năm, tương ứng 7 tháng phí gộp khoảng 11.200 yên phải nộp trước.
ℹ️ Trẻ em đến hết năm 17 tuổi được miễn giảm 100% phần quân đẳng cắt của khoản nạp góp hỗ trợ nuôi con mới (3 vạn yên trần/năm), nên gia đình có con nhỏ không phát sinh thêm gánh nặng thực tế từ khoản phí mới này.
Lỗi thường gặp của người Việt khi chọn/chuyển đổi bảo hiểm
⚠️ Nhiều người nghĩ Kokumin Kenko Hoken "rẻ hơn nên tốt hơn" mà không tính đến việc mất quyền lợi Shobyo Teate-kin và Shussan Teate-kin — nếu ốm dài ngày hoặc sinh con mà chỉ có Kokumin Kenko Hoken, sẽ không có khoản trợ cấp thay thế thu nhập nào từ bảo hiểm y tế.
- Nghỉ việc nhưng không báo tòa thị chính để chuyển từ Shakai Hoken sang Kokumin Kenko Hoken đúng hạn, dẫn đến khoảng trống bảo hiểm — nếu đi khám bệnh trong lúc này phải tự trả 100% viện phí
- Không khai báo thuế cư trú dù thu nhập = 0 yên, khiến hệ thống không có dữ liệu để xét giảm trừ, dẫn đến bị tính phí Kokumin Kenko Hoken ở mức đầy đủ (không giảm trừ)
- Về nước ngắn hạn nhưng chưa đóng đủ phí Kokumin Kenko Hoken của năm hiện tại, tích lũy nợ đọng — theo dữ liệu MHLW (4/2024, năm tài khóa 2023), tỷ lệ thu phí thực tế đối với người nước ngoài chỉ khoảng 63%, thấp hơn nhiều so với 93% chung toàn bộ người tham gia
- Nhầm lẫn giữa Kokumin Nenkin (hưu trí quốc dân) và Kokumin Kenko Hoken (bảo hiểm y tế quốc dân) — đây là hai khoản đóng riêng biệt, không thể đóng gộp hay bỏ một trong hai
- Chủ quan nghĩ nợ phí bảo hiểm không ảnh hưởng visa — điều này sẽ thay đổi từ 6/2027 khi hệ thống liên kết dữ liệu chính thức vận hành
Thay đổi quan trọng nhất 2026-2027: liên kết dữ liệu bảo hiểm với visa
Đây là điểm người Việt cần đặc biệt lưu ý, vì ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng gia hạn hoặc đổi tư cách lưu trú trong tương lai gần.
- Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi (MHLW) phối hợp với Cục xuất nhập cảnh (出入国在留管理庁) đã công bố lộ trình từ 6-8/2025, chính thức vận hành hệ thống liên kết dữ liệu từ tháng 6/2027 (令和9年6月)
- Hệ thống cho phép Cục xuất nhập cảnh tra cứu tình trạng nộp phí Kokumin Kenko Hoken của người nước ngoài khi xét hồ sơ gia hạn/đổi tư cách lưu trú
- Nếu người nước ngoài có nợ đọng phí bảo hiểm và không đồng ý cho tra cứu thông tin, phải TỰ xuất trình giấy chứng nhận đã nộp (納付証明書) khi nộp hồ sơ
- Nếu không xuất trình được giấy chứng nhận này, về nguyên tắc hồ sơ gia hạn/đổi tư cách lưu trú sẽ KHÔNG được chấp thuận
- Động lực chính sách: số liệu MHLW cho thấy người nước ngoài chiếm 970.000 người tham gia Kokumin Kenko Hoken (4,0% tổng số), nhưng tỷ lệ thu phí thực tế chỉ 63% so với 93% chung — khoảng cách này là lý do chính khiến chính phủ siết chặt
💡 Dù còn gần 1 năm nữa (đến 6/2027) mới áp dụng chính thức, nên bắt đầu đóng phí bảo hiểm đầy đủ và đúng hạn ngay từ bây giờ, đồng thời giữ lại biên lai/thông báo đóng phí. Khi cần, có thể xin cấp 納付証明書 tại quầy Hoken Nenkin Ka của tòa thị chính — thủ tục nhanh, thường có kết quả trong ngày.
Mẹo thực tế cho người Việt khi làm việc/du học tại Nhật
- Nếu đang cân nhắc công việc part-time, hỏi rõ nhà tuyển dụng về quy mô công ty (trên hay dưới 51 nhân viên) và số giờ làm/tuần trước khi ký hợp đồng, vì điều này quyết định bạn có bị/được vào Shakai Hoken hay không
- Du học sinh làm thêm (arbeit) thường không đủ giờ (dưới 20 giờ/tuần theo luật lao động cho phép của tư cách lưu trú), nên mặc định tham gia Kokumin Kenko Hoken — nhớ khai báo thuế cư trú dù thu nhập thấp để được giảm trừ 70%
- Kỹ sư, kỹ năng đặc định (Tokutei Ginou), kỹ thuật/tri thức nhân văn (Gijutsu Jinbun) thường làm việc chính thức tại công ty có Shakai Hoken — nên yêu cầu công ty cung cấp phiếu lương (給与明細) để kiểm tra khoản khấu trừ bảo hiểm có đúng tỷ lệ hay không
- Khi chuyển việc, chủ động hỏi công ty cũ về ngày chấm dứt Shakai Hoken và tự đăng ký Kokumin Kenko Hoken tại tòa thị chính trong vòng 14 ngày kể từ ngày nghỉ việc, tránh khoảng trống bảo hiểm
- Nếu dự định ở Nhật dài hạn (xin vĩnh trú, quy hoá), nên ưu tiên duy trì lịch sử đóng phí bảo hiểm đầy đủ, không nợ đọng — đây là một trong các tiêu chí xét vĩnh trú của Cục xuất nhập cảnh
- Lưu ý khoản phí hỗ trợ nuôi con mới (0,23% với Shakai Hoken) áp dụng cho MỌI người tham gia kể cả chưa có con, không phải phí tự nguyện
Việc cần làm trước khi quyết định/chuyển đổi chế độ bảo hiểm
- Kiểm tra hợp đồng lao động: giờ làm/tuần, lương tháng, thời hạn hợp đồng để biết mình có đủ điều kiện Shakai Hoken hay không
- Nếu đang là Kokumin Kenko Hoken, ra quầy Hoken Nenkin Ka (保険年金課) của tòa thị chính hỏi về chế độ giảm trừ 7 phần (7割軽減) — không cần nộp đơn riêng nếu đã khai thuế
- Nếu công ty đủ 51 nhân viên trở lên và bạn làm ≥20 giờ/tuần, lương ≥88.000 yên/tháng — hỏi phòng nhân sự đã đăng ký Shakai Hoken cho mình chưa
- Người mới sang Nhật trong năm đầu: hỏi tòa thị chính về chế độ nộp phí trước (前納) áp dụng từ 4/2026 để tránh nợ đọng
- Giữ lại toàn bộ biên lai đóng phí bảo hiểm (領収書) và có thể xin cấp 納付証明書 (giấy chứng nhận đã nộp) phòng khi cần xuất trình lúc gia hạn visa
- Nếu sắp chuyển việc hoặc nghỉ việc, kiểm tra ngày chuyển từ Shakai Hoken sang Kokumin Kenko Hoken để không bị gián đoạn bảo hiểm quá 14 ngày
- Theo dõi thông báo từ Cục xuất nhập cảnh (出入国在留管理庁) về hệ thống liên kết dữ liệu nộp phí bảo hiểm áp dụng chính thức từ 6/2027
Câu hỏi thường gặp
Người nước ngoài diện visa lao động (kỹ sư, kỹ năng đặc định, thực tập sinh) bắt buộc tham gia Shakai Hoken hay Kokumin Kenko Hoken?
Nếu làm việc chính thức tại công ty đủ điều kiện áp dụng Shakai Hoken (thường là công ty có từ 5 nhân viên trở lên với ngành nghề bắt buộc, hoặc từ 51 nhân viên trở lên với lao động bán thời gian đủ 4 điều kiện: ≥20 giờ/tuần, lương ≥88.000 yên/tháng, làm trên 2 tháng, không phải học sinh chính quy), bạn BẮT BUỘC vào Shakai Hoken, không được chọn Kokumin Kenko Hoken. Chỉ khi không đủ điều kiện trên (làm việc dưới 20 giờ/tuần, công ty nhỏ dưới mức áp dụng, hoặc là du học sinh làm thêm) mới tham gia Kokumin Kenko Hoken.
Du học sinh có phải đóng Kokumin Kenko Hoken không, mức phí bao nhiêu?
Có, du học sinh cư trú tại Nhật trên 3 tháng bắt buộc tham gia Kokumin Kenko Hoken tại tòa thị chính nơi đăng ký địa chỉ. Vì hầu hết du học sinh không có thu nhập năm trước tại Nhật (thu nhập = 0 yên), đa số được xét giảm trừ 70% phần quân đẳng cắt tự động, nên phí thực tế thường chỉ còn khoảng 15.000-20.000 yên/năm tùy tự quản, thay vì mức đầy đủ khoảng 52.000 yên/năm (số liệu bình quân toàn quốc).
Nợ đọng phí Kokumin Kenko Hoken có ảnh hưởng đến việc gia hạn visa không?
Hiện tại (06/07/2026) chưa bị từ chối gia hạn chỉ vì nợ phí bảo hiểm, nhưng từ tháng 6/2027 hệ thống liên kết dữ liệu giữa MHLW và Cục xuất nhập cảnh sẽ vận hành chính thức. Nếu không đồng ý cho tra cứu và có nợ đọng, bạn phải tự xuất trình 納付証明書 (giấy chứng nhận đã nộp) khi xin gia hạn/đổi tư cách lưu trú — không xuất trình được thì về nguyên tắc sẽ không được chấp thuận. Nên bắt đầu đóng đầy đủ và giữ biên lai từ bây giờ để tránh rủi ro.
Nghỉ ốm dài ngày thì Kokumin Kenko Hoken có trợ cấp giống Shakai Hoken không?
Không. Shobyo Teate-kin (trợ cấp nghỉ ốm, khoảng 2/3 lương bình quân, tối đa 1 năm 6 tháng) và Shussan Teate-kin (trợ cấp thai sản) chỉ dành cho người tham gia Shakai Hoken. Kokumin Kenko Hoken về nguyên tắc không có hai khoản này, trừ một số ít tự quản từng có chế độ đặc biệt tạm thời trong đại dịch (đa phần đã chấm dứt). Đây là một trong những khác biệt lớn nhất về quyền lợi giữa hai chế độ.
Từ tháng 10/2026 bức tường 106 vạn yên bị bãi bỏ nghĩa là gì với người làm thêm?
Từ 10/2026, điều kiện lương tháng tối thiểu 88.000 yên (tương đương 106 vạn yên/năm) để bắt buộc tham gia Shakai Hoken bị xóa bỏ. Nghĩa là tại công ty từ 51 nhân viên trở lên, chỉ cần bạn làm ≥20 giờ/tuần, hợp đồng trên 2 tháng và không phải học sinh chính quy là phải vào Shakai Hoken, dù lương thấp hơn 88.000 yên/tháng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến lao động part-time thu nhập thấp — cần tính lại thực lĩnh vì sẽ bị trừ thêm phí bảo hiểm.
Bài viết dựa trên số liệu đã xác minh đến 06/07/2026 từ Kyokai Kenpo, Nippon Nenkin Kiko và MHLW. Vì tỷ lệ phí bảo hiểm y tế Kyokai Kenpo thay đổi theo từng tỉnh và từng năm tài khóa, độc giả nên tự tra bảng phí mới nhất theo tỉnh mình đang sinh sống trên trang chính thức của Kyokai Kenpo trước khi tính toán số tiền cụ thể.
