Shakai Hoken là hệ thống bảo hiểm xã hội bắt buộc cho nhân viên công ty tại Nhật, bao gồm bảo hiểm y tế và lương hưu. Việc đăng ký do công ty bạn làm việc thực hiện, bạn chỉ cần cung cấp các giấy tờ cần thiết như thẻ Zairyu và số My Number.
Shakai Hoken là gì và ai cần tham gia?
Shakai Hoken (社会保険) là hệ thống bảo hiểm xã hội toàn diện của Nhật Bản, được thiết kế để bảo vệ người lao động và gia đình họ trước các rủi ro về sức khỏe, tuổi già, thương tật và thất nghiệp. Khác với Kokumin Kenko Hoken (国民健康保険 - Bảo hiểm Y tế Quốc dân) và Kokumin Nenkin (国民年金 - Lương hưu Quốc dân) dành cho những người tự kinh doanh, thất nghiệp hoặc sinh viên, Shakai Hoken dành riêng cho những người làm việc tại các công ty, doanh nghiệp. Hệ thống này bao gồm hai trụ cột chính: Bảo hiểm Y tế (健康保険 - Kenko Hoken) và Bảo hiểm Lương hưu (厚生年金 - Kosei Nenkin).
- Người lao động chính thức (正社員 - Seishain): Tất cả nhân viên làm việc toàn thời gian tại các công ty, doanh nghiệp (kể cả công ty tư nhân có pháp nhân hoặc công ty có từ 5 người lao động trở lên) đều bắt buộc phải tham gia Shakai Hoken.
- Người lao động bán thời gian hoặc hợp đồng (パート・アルバイト): Kể từ tháng 10 năm 2022, những người lao động bán thời gian hoặc làm theo hợp đồng cũng phải tham gia Shakai Hoken nếu đáp ứng các điều kiện sau: thời gian làm việc hàng tuần hoặc hàng tháng bằng hoặc lớn hơn 3/4 so với nhân viên chính thức, hoặc nếu công ty có hơn 100 nhân viên và đáp ứng các tiêu chí khác như mức lương tối thiểu 88.000 yên/tháng, làm việc trên 20 giờ/tuần, dự kiến làm việc trên 2 tháng, không phải là sinh viên.
Quy trình tham gia Shakai Hoken qua công ty
Một trong những điểm thuận tiện nhất của Shakai Hoken là quy trình đăng ký được thực hiện hoàn toàn bởi công ty mà bạn đang làm việc. Khi bắt đầu công việc tại một công ty đủ điều kiện, bộ phận hành chính hoặc nhân sự của công ty sẽ có trách nhiệm hoàn tất các thủ tục cần thiết với Cơ quan Lương hưu Nhật Bản (日本年金機構 - Nihon Nenkin Kiko) và Hiệp hội Bảo hiểm Y tế (健康保険組合 - Kenko Hoken Kumiai) hoặc Hiệp hội Bảo hiểm Y tế Quốc gia (全国健康保険協会 - Zenkoku Kenko Hoken Kyokai).
- Cung cấp giấy tờ cho công ty: Bạn sẽ cần nộp các giấy tờ cá nhân cơ bản cho công ty, bao gồm thẻ Zairyu (在留カード), số My Number (マイナンバー), và đôi khi là thông tin tài khoản ngân hàng để công ty có thể xử lý các thủ tục liên quan.
- Công ty hoàn tất thủ tục: Công ty sẽ điền các mẫu đơn đăng ký và gửi đến các cơ quan liên quan. Sau khi được chấp thuận, bạn sẽ nhận được thẻ Bảo hiểm Y tế (健康保険証 - Kenko Hoken Sho) và thông tin về sổ lương hưu (年金手帳 - Nenkin Techo, hiện nay chủ yếu là thông báo điện tử) qua công ty hoặc gửi trực tiếp về địa chỉ nhà bạn. Thẻ Bảo hiểm Y tế là giấy tờ quan trọng nhất để bạn có thể sử dụng dịch vụ y tế với chi phí thấp hơn.
Quyền lợi vượt trội khi tham gia Shakai Hoken
Tham gia Shakai Hoken mang lại nhiều quyền lợi đáng kể so với việc chỉ tham gia Kokumin Kenko Hoken và Kokumin Nenkin, đặc biệt là về mặt tài chính và an sinh xã hội. Đây là lý do tại sao nhiều người lao động tại Nhật Bản ưu tiên tìm kiếm công việc có Shakai Hoken.
- Bảo hiểm Y tế (Kenko Hoken): Bạn được chi trả 70% chi phí khám chữa bệnh, thuốc men và các dịch vụ y tế khác tại hầu hết các cơ sở y tế trên toàn Nhật Bản. Gia đình phụ thuộc (vợ/chồng, con cái) cũng được hưởng quyền lợi tương tự mà không cần đóng thêm phí bảo hiểm.
- Bảo hiểm Lương hưu (Kosei Nenkin): Đây là một phần của hệ thống lương hưu công cộng, cung cấp lương hưu khi về già (lương hưu tuổi già - 老齢年金), lương hưu khi bị tàn tật (lương hưu tàn tật - 障害年金) và lương hưu cho người thân khi người đóng bảo hiểm qua đời (lương hưu tử tuất - 遺族年金). Mức lương hưu Kosei Nenkin thường cao hơn Kokumin Nenkin vì có sự đóng góp của cả người lao động và công ty.
- Trợ cấp ốm đau, thai sản và chăm sóc con cái: Shakai Hoken còn bao gồm các quyền lợi quan trọng khác như trợ cấp ốm đau và tai nạn (傷病手当金 - Shōbyō Teatekin) khi bạn không thể làm việc do bệnh tật hoặc tai nạn, trợ cấp thai sản (出産手当金 - Shussan Teatekin) và trợ cấp nghỉ thai sản/chăm sóc con cái (育児休業給付金 - Ikuji Kyūgyō Kyūfukin) để hỗ trợ tài chính trong giai đoạn nghỉ sinh và nuôi con nhỏ.
Mức đóng và cách tính phí Shakai Hoken
Một trong những ưu điểm lớn của Shakai Hoken là việc chi phí được chia sẻ giữa người lao động và công ty. Điều này giúp giảm gánh nặng tài chính cho cá nhân so với việc tự đóng toàn bộ phí bảo hiểm. Mức phí đóng được tính toán dựa trên mức lương tiêu chuẩn hàng tháng của bạn.
- Chia sẻ chi phí: Phí bảo hiểm Shakai Hoken được chia đều 50/50 giữa người lao động và công ty. Phần của bạn sẽ được tự động trừ vào lương hàng tháng.
- Tính toán dựa trên lương tiêu chuẩn: Mức phí đóng được xác định dựa trên 'mức lương tiêu chuẩn hàng tháng' (標準報酬月額 - Hyōjun Hōshū Gekugaku) của bạn. Đây là mức lương trung bình bao gồm lương cơ bản, các khoản phụ cấp (như phụ cấp đi lại, phụ cấp nhà ở) nhưng không bao gồm tiền thưởng. Mức lương này được phân loại vào các bậc nhất định và có bảng phí tương ứng.
- Tỷ lệ đóng góp: Tỷ lệ đóng góp cho Bảo hiểm Y tế và Bảo hiểm Lương hưu có thể thay đổi một chút theo từng năm và theo từng tỉnh thành, nhưng thường dao động khoảng 10% cho Bảo hiểm Y tế (5% người lao động, 5% công ty) và khoảng 18.3% cho Bảo hiểm Lương hưu (9.15% người lao động, 9.15% công ty) trên mức lương tiêu chuẩn.
Khi nào cần chuyển đổi hoặc rút khỏi Shakai Hoken?
Việc tham gia Shakai Hoken thường kéo dài trong suốt thời gian bạn làm việc tại một công ty đủ điều kiện. Tuy nhiên, có những trường hợp bạn sẽ cần chuyển đổi hoặc rút khỏi hệ thống này.
- Thay đổi công việc: Khi bạn chuyển từ một công ty có Shakai Hoken sang một công ty khác cũng có Shakai Hoken, công ty mới sẽ tiếp tục các thủ tục đăng ký cho bạn. Nếu bạn chuyển sang làm việc tự do hoặc công ty không có Shakai Hoken, bạn sẽ cần chuyển sang tham gia Kokumin Kenko Hoken và Kokumin Nenkin.
- Nghỉ việc hoặc rời Nhật Bản: Khi bạn nghỉ việc, công ty sẽ thực hiện thủ tục rút bạn khỏi Shakai Hoken. Nếu bạn ở lại Nhật Bản nhưng không có việc làm hoặc làm việc không đủ điều kiện tham gia Shakai Hoken, bạn phải tự đăng ký Kokumin Kenko Hoken và Kokumin Nenkin tại văn phòng hành chính địa phương (市役所 - Shiyakusho hoặc 区役所 - Kuyakusho).
- Rút tiền lương hưu một lần (脱退一時金 - Dattai Ichijikin): Đối với người nước ngoài rời Nhật Bản vĩnh viễn, bạn có thể yêu cầu hoàn trả một phần tiền lương hưu đã đóng (Dattai Ichijikin) sau khi rời khỏi Nhật. Điều này áp dụng cho cả Kosei Nenkin và Kokumin Nenkin, với điều kiện bạn đã đóng bảo hiểm trên 6 tháng và không có ý định quay lại Nhật để nhận lương hưu.
Câu hỏi thường gặp
Tôi có thể tự đăng ký Shakai Hoken không?
Không, bạn không thể tự đăng ký Shakai Hoken. Việc đăng ký và quản lý Shakai Hoken là trách nhiệm của công ty bạn đang làm việc. Công ty sẽ thực hiện tất cả các thủ tục hành chính cần thiết với các cơ quan bảo hiểm.
Nếu tôi là lao động bán thời gian, có phải tham gia Shakai Hoken không?
Có, nếu bạn là lao động bán thời gian và đáp ứng các điều kiện nhất định, bạn vẫn phải tham gia Shakai Hoken. Các điều kiện bao gồm: thời gian làm việc hàng tuần hoặc hàng tháng bằng hoặc lớn hơn 3/4 so với nhân viên chính thức, hoặc nếu công ty có hơn 100 nhân viên và bạn làm việc trên 20 giờ/tuần với mức lương tối thiểu 88.000 yên/tháng.
Khi tôi nghỉ việc, Shakai Hoken của tôi sẽ thế nào?
Khi bạn nghỉ việc, công ty sẽ thực hiện thủ tục rút bạn khỏi Shakai Hoken. Tùy thuộc vào tình hình tiếp theo, bạn có thể chuyển sang Shakai Hoken của công ty mới (nếu có việc làm mới), hoặc đăng ký Kokumin Kenko Hoken và Kokumin Nenkin tại văn phòng hành chính địa phương nếu bạn thất nghiệp hoặc làm việc không đủ điều kiện.
