Nhận hóa đơn viện phí ở Nhật mà không hiểu vì sao mình phải trả đúng số tiền đó là tình huống rất nhiều người Việt gặp phải, nhất là khi mới sang hoặc vừa đổi từ Shakai Hoken công ty sang Kokuho.
Câu trả lời ngắn: phần lớn người trong độ tuổi lao động tự trả 30% chi phí y tế, phần còn lại 70% do Kokuho (Bảo hiểm y tế quốc dân) chi trả — nhưng con số 30% đó có trần, có ngoại lệ theo tuổi, và sắp thay đổi từ 01/08/2026.
Bài này giải thích rõ tỷ lệ tự chi trả theo từng nhóm tuổi, cách dùng Cao ngạch liệu dưỡng phí (Kogaku Ryoyohi) để không phải è cổ trả hết viện phí trước, và một thay đổi chính sách sắp tới mà người Việt tại Nhật cần biết ngay để tránh ảnh hưởng đến visa sau này.
Tóm tắt nhanh
- Tỷ lệ tự chi trả Kokuho theo tuổi tính đến 06/07/2026: trước tiểu học 2/10, tiểu học đến 69 tuổi 3/10, 70-74 tuổi 2/10 (3/10 nếu thu nhập ngang mức đi làm), từ 75 tuổi 1/10 (2/10 hoặc 3/10 nếu thu nhập cao)
- Cao ngạch liệu dưỡng phí (Kogaku Ryoyohi) giới hạn mức tự chi trả tối đa mỗi tháng — người thu nhập 370-770 man yen/năm hiện trả tối đa 80.100 yên + 1% phần vượt 267.000 yên, còn 44.400 yên/tháng nếu đạt tagakugaitou
- Từ 01/08/2026 mức trần Kogaku Ryoyohi sẽ TĂNG theo bậc thu nhập (nhóm phổ biến +5.700 yên/tháng, khoảng +7%), đồng thời lần đầu áp thêm giới hạn trần theo năm khoảng 530.000 yên/năm cho nhóm thu nhập thấp/trung
- Người có tư cách lưu trú trên 3 tháng, có juminhyo, không có Shakai Hoken công ty bắt buộc tham gia Kokuho trong vòng 14 ngày, trừ diện tị nạn tạm thời/ngoại giao/hoạt động đặc định khám chữa bệnh
- Từ 06/2027, Cục Xuất nhập cảnh sẽ liên thông dữ liệu nợ phí Kokuho/Nenkin vào hệ thống xét gia hạn visa — nợ phí do lỗi bản thân có thể khiến hồ sơ gia hạn/đổi tư cách lưu trú bị từ chối
Kokuho là gì và ai bắt buộc phải tham gia
- Thông tin xác minh: 06/07/2026
- Cơ quan quản lý: Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (MHLW) — thủ tục tại quầy Hoken Nenkin của tòa thị chính
- Thời hạn đăng ký: 14 ngày kể từ ngày nhập cảnh/chuyển đến/mất tư cách Shakai Hoken
Kokuho (国民健康保険 — Bảo hiểm y tế quốc dân) là hệ thống bảo hiểm y tế công do tòa thị chính (yakusho/kuyakusho) quản lý, dành cho những người không thuộc diện Shakai Hoken (bảo hiểm xã hội do công ty đóng). Người nước ngoài — bao gồm người Việt — có tư cách lưu trú (zairyu) trên 3 tháng và có đăng ký cư trú (juminhyo) tại Nhật, nếu không tham gia Shakai Hoken qua công ty, thì bắt buộc phải tham gia Kokuho. Đây không phải lựa chọn, mà là nghĩa vụ theo quy định của MHLW.
- Du học sinh không đi làm hoặc chỉ làm thêm dưới ngưỡng bắt buộc tham gia Shakai Hoken: thuộc diện Kokuho
- Người lao động ở công ty nhỏ không có chế độ Shakai Hoken, hoặc làm việc dạng phái cử/hợp đồng ngắn hạn: thường thuộc diện Kokuho
- Người vừa nghỉ việc (mất tư cách Shakai Hoken) nhưng chưa tìm được việc mới: phải chuyển sang Kokuho ngay, không có khoảng trống bảo hiểm
- Diện được miễn tham gia Kokuho: tư cách lưu trú 'Tị nạn tạm thời' (Tokutei Katsudo dạng tị nạn), 'Ngoại giao' (Gaikoukan), hoặc 'Hoạt động đặc định' với mục đích sang Nhật để khám chữa bệnh/chăm sóc người khám bệnh
⚠️ Nhiều người Việt nghĩ 'chưa đi làm thì chưa cần đăng ký bảo hiểm' — đây là hiểu lầm phổ biến và tốn kém nhất. Thực tế nghĩa vụ tham gia Kokuho phát sinh ngay khi có juminhyo, không phụ thuộc việc có thu nhập hay không. Nếu để trễ, tòa thị chính vẫn tính phí bảo hiểm truy thu ngược lại từ ngày đủ điều kiện, có thể cộng thêm cả năm phí dồn một lúc.
Tỷ lệ tự chi trả (jiko futan) theo từng độ tuổi — số liệu 06/07/2026
Khi khám chữa bệnh tại cơ sở y tế có áp dụng bảo hiểm (hoken shinryo), người tham gia Kokuho không phải trả 100% viện phí mà chỉ trả một tỷ lệ cố định, phần còn lại bệnh viện tự quyết toán trực tiếp với Kokuho. Tỷ lệ này không đồng nhất cho mọi người mà chia theo độ tuổi và mức thu nhập, tính đến 06/07/2026 vẫn giữ nguyên như sau.
Nhóm tuổi | Tỷ lệ tự chi trả | Ghi chú |
|---|
Trước tuổi vào tiểu học (0-5 tuổi) | 2/10 (20%) | Áp dụng cho mọi mức thu nhập hộ gia đình |
Từ tiểu học đến 69 tuổi | 3/10 (30%) | Nhóm phổ biến nhất — đa số người Việt lao động/du học thuộc nhóm này |
70-74 tuổi | 2/10 (20%) | Riêng người có thu nhập ngang mức đi làm (gendai-nami shotoku-sha) vẫn giữ 3/10 |
Từ 75 tuổi (hậu kỳ cao tuổi) | 1/10 (10%) | Một số mức thu nhập nhất định lên 2/10, thu nhập cao lên 3/10 |
Ví dụ cụ thể: một người Việt 28 tuổi đi khám tổng chi phí điều trị (được bảo hiểm công nhận) là 50.000 yên, sẽ chỉ trả 15.000 yên tại quầy thanh toán (30%), 35.000 yên còn lại bệnh viện nhận thẳng từ Kokuho. Lưu ý tỷ lệ này chỉ áp dụng cho phần điều trị nằm trong danh mục bảo hiểm — các khoản như phòng riêng cao cấp (sabetsu shindai), một số điều trị nha khoa thẩm mỹ, hay khám sức khỏe định kỳ (ningen dock) không nằm trong diện bảo hiểm, phải tự trả 100%.
Cao ngạch liệu dưỡng phí (Kogaku Ryoyohi) — chặn viện phí không phình to
Tỷ lệ tự chi trả 30% nghe có vẻ nhẹ, nhưng nếu phải phẫu thuật hoặc nằm viện dài ngày, tổng viện phí có thể lên đến vài triệu yên — 30% của con số đó vẫn là gánh nặng lớn. Đây là lúc chế độ Cao ngạch liệu dưỡng phí (Kogaku Ryoyohi) phát huy tác dụng: nó đặt ra một mức trần tự chi trả tối đa mỗi tháng, tính theo thu nhập của hộ gia đình, phần vượt trần được Kokuho hoàn lại hoặc miễn ngay từ đầu.
Khoản chi | Chi phí (JPY) | Ghi chú |
|---|
Mức trần hiện hành (trước 08/2026) — thu nhập niên khoảng 370-770 man yen/năm (khu vực thu nhập 'ウ') | 80.100 yên + (tổng chi phí y tế − 267.000 yên) × 1% | Đây là công thức tính trần, không phải số cố định — chi phí y tế càng cao, trần càng nhích lên theo tỷ lệ 1% |
Mức trần nếu 'đạt nhiều lần trong 12 tháng' (tagakugaitou) | 44.400 yên/tháng | Áp dụng khi đã đạt mức trần Kogaku Ryoyohi từ 4 lần trở lên trong 12 tháng gần nhất — dành cho bệnh nhân điều trị dài hạn, mức này KHÔNG tăng trong đợt sửa đổi 08/2026 |
ℹ️ Tổng chi phí ước tính: Ví dụ: tổng chi phí y tế 1 tháng là 1.000.000 yên (100% viện phí), người tự chi trả 30% thông thường sẽ phải trả 300.000 yên, nhưng nếu thuộc khu vực thu nhập 'ウ', mức trần thực tế chỉ là 80.100 + (1.000.000 − 267.000) × 1% = khoảng 87.430 yên — tiết kiệm hơn 200.000 yên so với trả theo tỷ lệ thông thường. JPY — chưa bao gồm chi phí phát sinh ngoài dự kiến.
- Bước 1 — Xin Giấy chứng nhận giới hạn mức tự chi trả trước khi nhập viện/phẫu thuật (Xử lý trong ngày hoặc vài ngày làm việc): Mang thẻ bảo hiểm Kokuho và giấy tờ tùy thân ra quầy Hoken Nenkin của tòa thị chính, xin cấp Gendogaku Tekiyo Nintei Sho (限度額適用認定証). Một số địa phương đã tích hợp thông tin này vào thẻ bảo hiểm hoặc My Number Card nên có thể không cần giấy riêng — hỏi trực tiếp quầy tiếp nhận để chắc chắn.
- Bước 2 — Xuất trình giấy chứng nhận tại bệnh viện khi nhập viện (Ngay khi làm thủ tục nhập viện): Đưa giấy chứng nhận cùng thẻ bảo hiểm cho quầy tiếp nhận bệnh viện. Bệnh viện sẽ tự tính và chỉ thu đúng mức trần theo bậc thu nhập, không thu theo tỷ lệ 30% thông thường ngay từ đầu.
- Bước 3 (nếu không kịp xin trước) — Trả theo tỷ lệ thông thường rồi nộp đơn hoàn tiền (Thời gian xử lý hoàn tiền khoảng 3 tháng): Nếu cấp cứu không kịp xin giấy chứng nhận, cứ trả viện phí theo tỷ lệ tự chi trả bình thường, sau đó mang hóa đơn (ryoshusho) ra tòa thị chính nộp đơn xin hoàn phần vượt mức trần Kogaku Ryoyohi.
⚠️ QUAN TRỌNG — từ 01/08/2026, mức trần Kogaku Ryoyohi sẽ TĂNG theo từng bậc thu nhập (giai đoạn 1 trong lộ trình cải cách 2 giai đoạn của MHLW, giai đoạn 2 áp dụng từ 08/2027). Nhóm thu nhập phổ biến nhất (khoảng 3,7-7,7 triệu yên/năm) sẽ tăng từ công thức 80.100 yên + 1% lên khoảng 85.800 yên + 1%, tức tăng khoảng 5.700 yên/tháng (~7%). Nhóm thu nhập cao hơn tăng nhiều hơn: khoảng 7,7-11,6 triệu yên/năm tăng 11.700 yên/tháng; từ 11,6 triệu yên/năm trở lên tăng 17.700 yên/tháng. Nhóm thu nhập dưới 3,7 triệu yên tăng 3.900 yên/tháng, nhóm miễn thuế cư trú (juminzei hikazei) tăng ít nhất, 1.500 yên/tháng. Điểm đáng chú ý: mức 'đạt nhiều lần' (tagakugaitou, hiện 44.400 yên/tháng) được giữ nguyên không tăng để bảo vệ bệnh nhân điều trị dài hạn, và lần đầu tiên MHLW áp dụng thêm giới hạn trần theo NĂM (nenkan jougen) từ 08/2026, dự kiến khoảng 530.000 yên/năm cho nhóm thu nhập thấp/trung. Nếu đang có kế hoạch điều trị dài hạn hoặc phẫu thuật, nên tính toán thời điểm trước/sau 01/08/2026 để ước lượng chi phí thực tế.
Trợ cấp sinh đẻ qua Kokuho — 500.000 yên/trẻ
Ngoài chi phí khám chữa bệnh thông thường, Kokuho còn chi trả khoản Trợ cấp sinh đẻ (Shussan Ikuji Ichijikin) 500.000 yên cho mỗi trẻ, áp dụng từ khi thai kỳ đạt 12 tuần (85 ngày) trở lên — kể cả trường hợp không may thai lưu hoặc sảy thai muộn sau mốc này. Mức 500.000 yên này giữ nguyên không đổi kể từ lần điều chỉnh 04/2023 đến nay 07/2026.
- Nên hỏi bệnh viện dự sinh có áp dụng chế độ chi trả trực tiếp (chokusetsu shiharai seido) hay không — nếu có, bệnh viện nhận thẳng 500.000 yên từ Kokuho, sản phụ chỉ cần trả phần chênh lệch nếu viện phí thực tế vượt mức này (rất phổ biến ở các bệnh viện lớn tại Tokyo, Osaka)
- Nếu viện phí thấp hơn 500.000 yên, phần chênh lệch còn lại sẽ được hoàn về tài khoản người mẹ sau khi làm thủ tục quyết toán
- Hạn nộp đơn xin trợ cấp: trong vòng 2 năm kể từ ngày sinh — quá hạn sẽ mất quyền nhận, cần lưu ý đặc biệt với các gia đình bận rộn hoặc có kế hoạch về Việt Nam sau sinh
Mức trần phí bảo hiểm hàng năm và những thay đổi từ năm tài chính 2026
Phí bảo hiểm Kokuho (hokenryo) mà mỗi hộ phải đóng hàng năm cũng có mức trần tối đa — nghĩa là dù thu nhập cao đến đâu, số phí phải đóng không vượt quá một ngưỡng nhất định. Từ năm tài chính 2026 (Reiwa 8), MHLW đã nâng mức trần này.
- Tổng mức trần phí Kokuho/hộ/năm tăng từ 1,09 triệu yên lên 1,13 triệu yên, trong đó bổ sung thêm một hạng mục mới là 'phần đóng góp hỗ trợ nuôi con' với mức trần riêng tối đa 30.000 yên
- Riêng phần 'y tế cơ bản' (kiso bun) — cấu phần chính của phí Kokuho — mức trần tăng từ 660.000 yên lên khoảng 690.000-700.000 yên, tuy nhiên con số chính xác do từng thành phố/quận (shi-ku-cho-son) công bố cụ thể trong thông báo phí bảo hiểm gửi về nhà mỗi năm, nên cần đối chiếu với Hokenryo Kettei Tsuchisho của chính địa phương mình đang cư trú
- Mức trần này chủ yếu ảnh hưởng nhóm thu nhập cao; phần lớn người Việt đi làm/du học với thu nhập trung bình sẽ không chạm ngưỡng trần, nhưng nên biết để không bị bất ngờ nếu thu nhập tăng đột biến trong năm
Lỗi thường gặp và mẹo thực tế cho người Việt tại Nhật
⚠️ Lỗi phổ biến nhất: nghĩ rằng chuyển việc hoặc nghỉ việc thì bảo hiểm 'tự động' chuyển tiếp. Thực tế Shakai Hoken mất hiệu lực ngay ngày nghỉ việc, và người lao động phải TỰ đi đăng ký Kokuho trong 14 ngày — không có ai làm thay. Nếu để trống thời gian này mà đi khám bệnh, có thể phải trả 100% viện phí vì chưa có bảo hiểm hợp lệ tại thời điểm khám.
- Giữ lại toàn bộ hóa đơn viện phí (ryoshusho) ít nhất 2-3 năm — cần thiết khi làm hồ sơ xin hoàn tiền Kogaku Ryoyohi hoặc khai báo thuế y tế (iryohi kojo) cuối năm
- Nếu thu nhập thấp hoặc mất việc đột ngột, đừng ngại ra quầy Kokuho hỏi về chế độ giảm/miễn phí bảo hiểm (gennen/menjo) — nhiều tòa thị chính có chính sách hỗ trợ riêng cho người mất thu nhập mà ít người biết để hỏi
- Với du học sinh: phí Kokuho thường được tính theo thu nhập rất thấp hoặc bằng 0 nếu không đi làm thêm nhiều, nên số tiền phải đóng thực tế khá nhỏ — đừng vì sợ tốn tiền mà trốn đăng ký, rủi ro về sau (bao gồm cả ảnh hưởng visa) lớn hơn nhiều
- Luôn mang thẻ bảo hiểm Kokuho theo người khi đi khám — nếu quên thẻ, bệnh viện có quyền thu 100% viện phí trước, sau đó phải tự làm thủ tục xin hoàn lại phần chênh lệch tại tòa thị chính, mất thời gian và phức tạp hơn nhiều
- Theo dõi thông báo phí bảo hiểm (nouhu-sho) gửi về nhà đều đặn — thường phát hành khoảng tháng 6-7 hàng năm; nếu chuyển nhà giữa năm, nhớ cập nhật địa chỉ nhận thông báo tại tòa thị chính để không bị trễ hạn đóng phí mà không biết
⚠️ QUAN TRỌNG cho người Việt diện visa lao động/du học: từ tháng 6/2027, Cục Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản (MOJ/ISA) sẽ liên thông dữ liệu nợ phí Kokuho và Nenkin (bảo hiểm hưu trí quốc dân) vào hệ thống xét duyệt gia hạn/thay đổi tư cách lưu trú. Nếu nợ phí kéo dài do lỗi của bản thân (không phải do miễn giảm hợp pháp), hồ sơ gia hạn hoặc đổi visa có thể bị từ chối theo nguyên tắc mới này. Việc nâng cấp hệ thống dữ liệu đang được thực hiện trong năm tài chính 2026, và chính sách chính thức có hiệu lực từ 06/2027 — nghĩa là ngay từ bây giờ (07/2026), mọi khoản phí Kokuho chưa đóng đều có thể bị 'nhớ lại' khi hệ thống mới vận hành. Nên rà soát lại lịch sử đóng phí của bản thân, thanh toán dứt điểm các khoản còn nợ, và giữ biên lai đóng phí đầy đủ để phòng khi cần chứng minh.
Việc cần làm ngay khi mới sang Nhật hoặc mới nghỉ Shakai Hoken
- Trong 14 ngày kể từ ngày nhập cảnh/chuyển đến/mất tư cách Shakai Hoken: mang zairyu card + hộ chiếu ra quầy Hoken Nenkin (保険年金課) của tòa thị chính (yakusho/kuyakusho) nơi đăng ký juminhyo để làm thủ tục gia nhập Kokuho
- Nếu vừa nghỉ việc: xin công ty cũ cấp Giấy chứng nhận mất tư cách Shakai Hoken (資格喪失証明書) mang theo khi đăng ký Kokuho, tránh bị tính truy thu phí từ ngày mất bảo hiểm
- Kiểm tra phí bảo hiểm Kokuho hàng năm (Hokenryo kettei tsuchisho) gửi về nhà khoảng tháng 6-7 hàng năm, đối chiếu số tiền và kỳ hạn đóng (thường 10 kỳ, từ tháng 6 đến tháng 3 năm sau tuỳ địa phương)
- Nếu chi phí y tế trong 1 tháng vượt ngưỡng, chủ động nộp đơn Cao ngạch liệu dưỡng phí (Kogaku Ryoyohi) tại quầy Kokuho hoặc xin trước Giấy chứng nhận giới hạn mức tự chi trả (Gendogaku Tekiyo Nintei Sho) để không phải ứng trước toàn bộ viện phí
- Khi mang thai từ tuần thứ 12 trở lên, hỏi bệnh viện có áp dụng chế độ chi trả trực tiếp (chokusetsu shiharai) cho khoản Trợ cấp sinh đẻ 500.000 yên hay không, và lưu ý hạn nộp đơn xin trợ cấp là trong 2 năm kể từ ngày sinh
- Tuyệt đối không để nợ phí Kokuho kéo dài — từ 06/2027 dữ liệu nợ phí sẽ được Cục Xuất nhập cảnh tham chiếu khi xét gia hạn/đổi tư cách lưu trú
- Nếu khó khăn tài chính, chủ động ra quầy Kokuho xin giảm/miễn phí (gennen/menjo) hoặc xin trả góp, đừng im lặng bỏ mặc thông báo đòi nợ
Câu hỏi thường gặp
Không tham gia Kokuho có bị phạt không?
Về nguyên tắc bắt buộc tham gia nếu đủ điều kiện (lưu trú trên 3 tháng, có juminhyo, không có Shakai Hoken công ty). Nếu trốn tránh, tòa thị chính vẫn có quyền truy thu phí bảo hiểm ngược lại tối đa 2 năm kể từ ngày đủ điều kiện, cộng thêm có thể bị tính thêm khoản phạt chậm nộp (entai kin). Ngoài ra từ 06/2027, hồ sơ nợ phí kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc xét gia hạn/đổi tư cách lưu trú tại Cục Xuất nhập cảnh.
Tỷ lệ tự chi trả 3/10 nghĩa là gì, tính trên số tiền nào?
Nghĩa là bệnh nhân trả 30% tổng chi phí y tế được bảo hiểm chi trả (chỉ áp dụng cho phần khám chữa bệnh nằm trong danh mục bảo hiểm — hoken shinryo), 70% còn lại Kokuho chi trả cho bệnh viện. Ví dụ tổng viện phí 100.000 yên, người từ tiểu học đến 69 tuổi tự trả 30.000 yên tại quầy thanh toán, phần còn lại bệnh viện tự quyết toán với Kokuho.
Kogaku Ryoyohi có tự động áp dụng không hay phải xin?
Có hai cách: (1) trả trước theo tỷ lệ tự chi trả bình thường tại bệnh viện, sau đó nộp đơn hoàn tiền phần vượt mức trần lên tòa thị chính (mất khoảng 3 tháng xử lý); (2) chủ động, hiệu quả hơn — xin trước Giấy chứng nhận giới hạn mức tự chi trả (Gendogaku Tekiyo Nintei Sho hoặc thẻ Kokuho có ghi hạn mức nếu địa phương áp dụng mã số My Number liên kết), xuất trình cùng thẻ bảo hiểm khi nhập viện để bệnh viện chỉ thu đúng mức trần ngay từ đầu, không cần ứng trước rồi chờ hoàn.
Từ 01/08/2026 mức trần Kogaku Ryoyohi tăng bao nhiêu, ai bị ảnh hưởng nhiều nhất?
Nhóm thu nhập phổ biến nhất (khoảng 3,7-7,7 triệu yên/năm) sẽ tăng mức trần từ 80.100 yên + 1% phần vượt lên khoảng 85.800 yên + 1%, tức tăng khoảng 5.700 yên/tháng (~7%). Nhóm thu nhập càng cao tăng càng nhiều (tới 17.700 yên/tháng với nhóm trên 11,6 triệu yên/năm), nhóm miễn thuế cư trú tăng ít nhất (1.500 yên/tháng). Mức 'đạt nhiều lần' (tagakugaitou) dành cho bệnh nhân điều trị dài hạn được giữ nguyên không tăng.
Trợ cấp sinh đẻ 500.000 yên có phải khai thuế không, nhận thế nào nếu sinh ở Việt Nam?
Khoản trợ cấp này không phải thu nhập chịu thuế. Nếu sinh tại Nhật và bệnh viện áp dụng chế độ chi trả trực tiếp, người mẹ chỉ cần trả phần chênh lệch nếu viện phí vượt 500.000 yên, không cần ứng toàn bộ. Nếu sinh ở nước ngoài (kể cả Việt Nam) trong thời gian còn giữ juminhyo và tư cách tham gia Kokuho hợp lệ, vẫn có thể nộp hồ sơ xin trợ cấp trực tiếp với tòa thị chính, kèm giấy chứng sinh dịch thuật, trong vòng 2 năm kể từ ngày sinh.
Bài đã bám sát khung dữ liệu MHLW/MOJ-ISA được cung cấp tính đến 06/07/2026, có nhấn mạnh riêng thay đổi Kogaku Ryoyohi từ 01/08/2026 và cảnh báo liên thông dữ liệu nợ phí với xét visa từ 06/2027 — hai điểm thời sự nhất mà người Việt tại Nhật cần biết ngay lúc này.
